چالش‌های کلیدی در ارزش‌گذاری پایگاه‌های داده

پایگاه‌های داده از جمله دارایی‌های نامشهود پرکاربرد در اقتصاد دیجیتال به شمار می‌روند که ارزش‌گذاری آن‌ها به‌دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد این نوع دارایی‌ها، با چالش‌های متعددی همراه است. این چالش‌ها عمدتاً ناشی از ماهیت غیرملموس داده‌ها، پیچیدگی‌های حقوقی و نیز وابستگی آن‌ها به سایر فناوری‌ها و مدل‌های کسب‌وکار است. در این متن، به مهم‌ترین چالش‌ها در این حوزه پرداخته می‌شود.

نبود بازار فعال و معاملات مقایسه‌پذیر

مطابق استاندارد IVS 210، بند 50-4: به‌دلیل اینکه داده‌ها برخلاف سایر دارایی‌های نامشهود همچون برند یا نرم‌افزار، به‌ندرت به‌صورت مستقل مورد معامله قرار می‌گیرند، اطلاعات عمومی قابل‌اتکا و مقایسه‌پذیری درخصوص قیمت آن‌ها موجود نیست. در نتیجه، استفاده از رویکرد بازار یا نرخ امتیاز (حق‌امتیاز) با عدم‌قطعیت بسیار همراه است و امکان استفاده از روش‌های جایگزین مانند رویکرد درآمد یا بها، با پیچیدگی‌هایی مواجه می‌شود.

تشخیص سهم پایگاه داده از جریان نقدی

مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-3: داده‌ها معمولاً همراه با الگوریتم‌ها، نرم‌افزارها یا فرایندهای تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار می‌گیرند. در چنین شرایطی تفکیک ارزش دقیق داده‌ها از سایر اجزای فناوری و کسب‌وکار به‌شدّت دشوار است؛ به‌ویژه زمانی که از روش سود مازاد استفاده می‌شود. در این حالت، ارزش‌گذار باید بتواند با تحلیل حساسیت و محاسبه سناریوهای مختلف، سهم پایگاه داده را از جریان نقدی آتی به‌نحو قابل‌دفاعی تفکیک نماید.

عدم ثبت رسمی یا مالکیت قانونی روشن

مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 17: بسیاری از پایگاه‌های داده فاقد سند رسمی مالکیت یا ثبت قانونی هستند و عمدتاً براساس محرمانگی و کنترل داخلی نگهداری می‌شوند. این ویژگی اثبات کنترل کامل و بهره‌برداری انحصاری را برای دارنده آن دشوار می‌سازد و از این جهت ریسک حقوقی در ارزش‌گذاری پایگاه داده را افزایش می‌دهد.

ارزیابی کیفیت، به‌روز بودن و ساختار داده‌ها

مطابق استاندارد IVS 210، بند 70-7: ارزش پایگاه داده مستقیماً تحت تأثیر کیفیت، جامعیت، و به‌روز بودن داده‌ها قرار دارد. داده‌های ناقص، قدیمی یا غیرقابل تحلیل، نه‌تنها ارزش تجاری چندانی ندارند بلکه ممکن است هزینه‌هایی نیز به کسب‌وکار تحمیل کنند. به همین دلیل، برای ارزش‌گذاری دقیق پایگاه داده باید ارزیابی‌های فنی دقیقی صورت پذیرد که شامل بررسی کیفیت، حجم، پوشش، جامعیت و قابلیت استفاده تجاری داده‌ها باشد.

ریسک‌های حقوقی و اخلاقی مرتبط با حریم خصوصی

مطابق استاندارد IVS 102، بند 20-4: استفاده تجاری از داده‌ها به‌ویژه داده‌های مشتریان یا داده‌های شخصی، ممکن است با قوانین حفاظت از داده‌ها ازجمله GDPR و یا سایر مقرّرات ملّی و بین‌المللی در تعارض باشد. در چنین مواردی، بهره‌برداری آتی از پایگاه داده به‌شدّت محدود شده یا مستلزم صرف هزینه‌های قابل‌توجّه برای رعایت الزامات قانونی خواهد بود. این شرایط باعث کاهش یا تضعیف ارزش پایگاه داده می‌شود و ارزش‌گذار باید این ریسک‌ها را در تحلیل خود در نظر بگیرد.

وابستگی ارزش به مدل کسب‌وکار و فناوری مکمل

مطابق استاندارد IVS 210، بند 20-4: داده‌ها به‌تنهایی معمولاً ارزش اقتصادی محدودی دارند و ارزش واقعی آن‌ها از طریق تعامل با الگوریتم‌ها، مدل‌های کسب‌وکار و زیرساخت‌های نرم‌افزاری یا سخت‌افزاری محقق می‌شود. در چنین شرایطی تفکیک ارزش مستقل پایگاه داده از سایر اجزای فناوری و کسب‌وکار به‌سادگی ممکن نیست و ارزش‌گذار باید با استفاده از رویکردهای پیشرفته مانند تحلیل حساسیت و سناریوسازی، به تبیین ارزش مستقل پایگاه داده بپردازد.

‌‌‌‌‌

ارزش‌گذاری پایگاه‌های داده مستلزم تلفیق تحلیل‌های مالی، فنی و حقوقی است. در مواردی که اطلاعات کافی در دسترس نیست یا تفکیک‌پذیری ارزش‌ها به‌راحتی امکان‌پذیر نباشد، توصیه می‌شود ارزش‌گذار تحلیل حساسیت و سناریوهای جایگزین را مدنظر قرار دهد و محدودیت‌های مربوطه را شفاف افشا کند.

‌‌‌

برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.

همچنین می‌توانید مقاله راهنمای جامع ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزش‌گذرای این نوع دارایی‌ها آشنا شوید.

برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزش‌گذاری و مشاوره سرمایه‌گذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.