پایگاههای داده (Databases) بهعنوان یکی از مهمترین داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری در کسبوکارهای دیجیتالمحور، بازاریابی، فینتک (FinTech)، تجارت الکترونیک و خدمات دادهمحور شناخته میشوند. این داراییها با فراهم کردن اطلاعات ارزشمند و ساختاریافته، نقش کلیدی در افزایش بهرهوری، هدفگذاری دقیق بازاریابی، ایجاد مزیت رقابتی و درآمدزایی کسبوکارها دارند. برای ارزشگذاری دقیق پایگاههای داده، انتخاب رویکرد و روش مناسب از اهمیت بسیاری برخوردار است و بستگی مستقیم به نوع دادهها، ساختار درآمدی شرکت، قابلیت تجاریسازی دادهها و هدف نهایی از ارزشگذاری دارد. در این مقاله به بررسی دقیق و جامع رویکردها و روشهای استاندارد برای ارزشگذاری پایگاههای داده مطابق استانداردهای بینالمللی ارزشگذاری (IVS) خواهیم پرداخت.
طبقهبندی پایگاههای داده در گروه داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری
مطابق استاندارد بینالمللی IVS 210، بند 20-3: پایگاههای داده در استانداردهای بینالمللی ارزشگذاری (IVS) به عنوان یکی از داراییهای نامشهود مرتبط با فناوری (Technology-Based Intangible Assets) طبقهبندی میشوند. این گروه از داراییها شامل دادههای ساختاریافته (Structured Data)، نرمافزارها، الگوریتمها، دستورالعملها، فرآیندها، طراحیهای فنی و سیستمهای اطلاعاتی است. پایگاه داده به دلیل ایجاد ارزش از طریق دادههای منظم و ساختاریافته در این طبقهبندی قرار میگیرد و قابلیت شناسایی مستقل در صورتهای مالی دارد.
رویکرد درآمد و ارزشگذاری پایگاه داده به روش صرف حق امتیاز (Relief from Royalty)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-19: در صورتی که پایگاه داده قابلیت واگذاری، لیسانس یا فروش داشته باشد، میتوان از روش صرف حق امتیاز برای ارزشگذاری استفاده کرد. در این روش، ابتدا نرخ حق امتیاز فرضی بر اساس معاملات مشابه، منابع صنعتی معتبر یا قراردادهای مشابه موجود در بازار محاسبه میشود. سپس صرفهجویی حاصل از عدم پرداخت این حق امتیاز به شخص ثالث به عنوان جریان نقدی منتسب به پایگاه داده در نظر گرفته شده و ارزش فعلی آن محاسبه میشود. این روش خصوصاً در مواردی که دادهها و پایگاه دادهها به صورت مستقل تجاریسازی شوند، کاربرد فراوان دارد.
رویکرد درآمد و ارزشگذاری پایگاه داده به روش سود مازاد (Excess Earnings Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-5: روش سود مازاد یکی از پرکاربردترین روشها در ارزشگذاری پایگاه دادههایی است که نقش کلیدی و مستقیم در ایجاد درآمد دارند، مانند پایگاه داده مشتریان در تبلیغات هدفمند، بازاریابی دادهمحور، فروش دادهها یا تحلیلهای دادهای. در این روش، ابتدا سهم مشخصی از سود خالص شرکت که مستقیماً به پایگاه داده قابل نسبت است، تعیین شده و پس از کسر بازده منصفانه سایر داراییها (داراییهای فیزیکی و سایر داراییهای نامشهود)، بهعنوان سود مازاد به پایگاه داده نسبت داده میشود. این سود مازاد سپس با نرخ تنزیل مناسب به ارزش فعلی تبدیل شده و ارزش منصفانه پایگاه داده را مشخص میکند.
رویکرد بها و ارزشگذاری پایگاه داده به روش بهای جایگزینی (Replacement Cost Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 70-5:
در شرایطی که پایگاه داده فاقد بازار فعال باشد یا جریان نقدی مستقیم آن قابل تفکیک نباشد، از روش بهای جایگزینی استفاده میشود. در این روش، هزینههای لازم برای ایجاد مجدد یا بازتولید پایگاه داده از ابتدا شامل هزینههای جمعآوری دادهها، پاکسازی، دستهبندی، ساختاردهی، ذخیرهسازی، مدیریت دادهها، توسعه فنی و نگهداری پایگاه داده به صورت مستند و دقیق برآورد میشود. سپس تعدیلات لازم بابت نابابی اقتصادی، فیزیکی و کارکردی صورت گرفته و ارزش نهایی بهعنوان ارزش منصفانه پایگاه داده تعیین میشود.
ترکیب پایگاه داده با داراییهای مکمل در قالب بسته فناوری
مطابق استاندارد IVS 210، بند 20-4: در بسیاری از موارد، پایگاه دادهها به عنوان بخشی از یک سیستم یا بسته فناوری جامعتر شامل نرمافزارها، الگوریتمها، فرآیندهای عملیاتی یا مدلهای کسبوکار محسوب میشوند. در این حالت، ارزش اقتصادی پایگاه داده به شدت وابسته به تعامل و همافزایی آن با سایر اجزا است و ممکن است بهصورت مستقل قابل اندازهگیری نباشد. بنابراین، ارزشگذاری در این موارد باید در قالب یک بسته یا مجموعه فناوری گستردهتر انجام شود تا دقت نتایج افزایش یابد.
انتخاب روش مناسب برای ارزشگذاری پایگاه دادهها به مدل درآمدی شرکت، نوع دادهها، قابلیت تفکیک جریان نقدی، ساختار حقوقی مالکیت دادهها و هدف ارزشگذاری بستگی مستقیم دارد. در مواردی که پایگاه داده دارای جریان نقدی مستقیم و قابل تفکیک است، استفاده از رویکرد درآمد (روش سود مازاد یا صرف حق امتیاز) ترجیح دارد. در مقابل، برای پایگاه دادههای عملیاتی، غیرقابل تفکیک یا فاقد بازار فعال، رویکرد بهای جایگزینی مناسبتر خواهد بود.
همچنین مستندسازی دقیق دادهها، تعامل مستمر ارزشگذار با تیمهای فنی، مالی و حقوقی، استفاده از منابع معتبر و گزارشهای بازار و انجام تحلیلهای حساسیت و سناریوهای جایگزین برای مدیریت عدم قطعیتها و بهبود دقت ارزشگذاری الزامی است.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.