طرحهای فنی و نقشههای مهندسی، بهخصوص در صنایع ساختوساز، خودرو، تجهیزات صنعتی و فناوریهای پیشرفته، از داراییهای نامشهودی محسوب میشوند که میتوانند ارزش اقتصادی قابلتوجهی داشته باشند. ارزشگذاری دقیق این طرحها و نقشهها به عنوان دارایی نامشهود، نیازمند انتخاب رویکردها و روشهای استاندارد بینالمللی ارزشگذاری (IVS 210) است. انتخاب این رویکردها و روشها بر اساس نوع بهرهبرداری، کاربرد عملیاتی و شرایط خاص هر طرح صورت میگیرد.
طبقهبندی طرحها و نقشههای فنی در گروه داراییهای مبتنی بر فناوری
مطابق استاندارد بینالمللی ارزشگذاری IVS 210، بند 20-3: طرحها و نقشههای مهندسی جزء داراییهای نامشهود مرتبط با فناوری طبقهبندی میشوند. این دسته شامل نرمافزارها، فرمولها، دستورالعملهای ساخت، طراحیهای فنی و فرآیندهای مهندسی است. شناسایی دقیق این داراییها در گزارشهای ارزشگذاری، نیازمند مستندسازی کامل مراحل طراحی، توسعه، آزمایش و مستندسازی است. برای مثال، طرح مهندسی پیشرفته در صنعت خودرو یا هوافضا، بهعنوان دارایی نامشهود فناوری قابل ارزشگذاری است.
رویکرد بها و روش بهای جایگزینی (Replacement Cost)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 70-5: رویکرد بهای جایگزینی برای ارزشگذاری طرحها و نقشههای فنی زمانی کاربرد دارد که دارایی به طور مستقیم ایجاد درآمد یا سود نمیکند، اما برای عملیات تجاری یا فرآیند تولید ضروری است. ارزش این طرحها و نقشهها براساس هزینههای لازم برای طراحی مجدد، ترسیم، مدلسازی، تست، مستندسازی و اخذ مجوزها و تأییدیههای لازم محاسبه میشود. به عنوان نمونه، در صنایع سنگین مانند نفت و گاز یا صنایع ساختوساز، ارزش طرح مهندسی یک پالایشگاه یا پل بر اساس هزینه جایگزینی آن تعیین میشود.
رویکرد درآمد و روش سود مازاد (Excess Earnings Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-5: این روش زمانی مناسب است که طرح یا نقشه فنی موجب صرفهجویی هزینهها، بهبود فرایند تولید یا افزایش سودآوری یک پروژه یا محصول مشخص شود. در این حالت، سهم مشخصی از سود اضافی (مازاد) ناشی از طرح تعیین میشود و سپس ارزش فعلی آن از طریق تنزیل جریانهای نقدی آتی محاسبه میگردد. برای مثال، در صنعت خودروسازی، طرح فنی خاصی که منجر به کاهش هزینهها و بهبود بهرهوری خطوط تولید شود، به روش سود مازاد قابل ارزشگذاری است.
رویکرد درآمد و روش صرف امتیاز (Relief from Royalty Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-19: روش صرف امتیاز در ارزشگذاری طرحها و نقشههای فنی زمانی مناسب است که قابلیت اعطای حق امتیاز یا مجوز بهرهبرداری از آنها به اشخاص ثالث وجود داشته باشد. در این روش، نرخ فرضی حق امتیاز با توجه به نرخ بازار یا قراردادهای مشابه محاسبه میشود و سپس ارزش طرح از طریق محاسبه ارزش فعلی جریان نقدی ناشی از صرفهجویی در پرداخت حق امتیاز تعیین میگردد. بهعنوان مثال، طرحهای فنی ویژه در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی و هوافضا معمولاً از این روش استفاده میکنند.
ارزشگذاری بهعنوان بخشی از بسته فناوری یا سیستم
مطابق استاندارد IVS 210، بند 20-4: در مواقعی که طرح فنی یا نقشه مهندسی بخشی از یک سیستم یا فناوری گستردهتر باشد و بهتنهایی قابلیت شناسایی و ارزشگذاری مستقل نداشته باشد، ارزشگذاری آن تنها در قالب ترکیبی با سایر اجزا انجام میشود. در چنین حالتی، ارزش هر یک از اجزای فناوری یا سیستم بهصورت مجزا محاسبه نمیشود، بلکه کل بسته فناوری یا سیستم بهعنوان یک واحد ارزشگذاری میشود. به عنوان نمونه، طرح مهندسی یک نیروگاه یا کارخانه صنعتی که بخشی از یک خط تولید بزرگ است، به صورت ترکیبی و در قالب یک بسته فناوری ارزشگذاری میشود.
انتخاب رویکرد و روش مناسب برای ارزشگذاری طرحهای فنی و نقشههای مهندسی، به نوع استفاده، کاربرد و قابلیت تجاری و انتقالپذیری آنها بستگی دارد. بهطور کلی اگر طرح به صورت مستقیم درآمدزا باشد یا قابلیت لیسانسدهی داشته باشد، رویکرد درآمدی (روش سود مازاد یا صرف امتیاز) توصیه میشود و در غیر این صورت، رویکرد بهای جایگزینی مناسبتر خواهد بود. همچنین در تمامی رویکردها، مستندسازی کامل مراحل طراحی، آزمایش، هزینههای مرتبط و نحوه تعیین مفروضات ارزشگذاری الزامی است تا گزارش ارزشگذاری معتبر، قابل دفاع و قابل اتکا باشد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.