کتابها، بهویژه در قالب آثار منتشرشده، حقوق نشر یا کاتالوگ انتشارات، زمانی که دارای حقوق بهرهبرداری مشخص و توانایی ایجاد درآمد پایدار باشند، بهعنوان دارایی نامشهود هنری شناخته میشوند. ارزشگذاری این دسته از داراییها به دلیل ماهیت غیرعینی آنها و نبود بازار فعال برای برخی عناوین، نیازمند استفاده از روشها و رویکردهای ویژهای است که متناسب با نوع اثر، مرحله بهرهبرداری، و مدل درآمدی انتخاب میشوند.
کتابها در دسته داراییهای مبتنی بر هنر طبقهبندی میشوند.
مطابق استاندارد IVS 210، بند 3-20: کتابها بهعنوان آثار ادبی منتشرشده، جزو داراییهای نامشهود هنری قرار میگیرند. این طبقه شامل انواع آثار خلاقانه مانند آثار نوشتاری، نمایشی، صوتی-تصویری و چندرسانهای است که قابلیت ارزشگذاری جداگانهای دارند و میتوانند به دیگران منتقل یا اعطا شوند. به این ترتیب، آثار ادبی به دلیل ماهیت خاص خود و اهمیت حفظ حقوق معنوی و بهرهبرداری، تحت استانداردهای دقیق و مشخصی ارزشگذاری میشوند.
رویکرد درآمد با روش صرف امتیاز (Relief from Royalty)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 19-60: اگر کتابها دارای قرارداد لیسانس یا بهرهبرداری باشند، مثلاً برای چاپ، فروش دیجیتال، ترجمه یا اقتباسهای گوناگون، میتوان ارزش آنها را از طریق تعیین نرخ امتیاز فرضی (Royalty Rate) بر درآمد کل محاسبه کرد. این نرخ فرضی از طریق قراردادهای مشابه موجود در بازار یا از منابع تخصصی و صنعتی استخراج شده و سپس به ارزش فعلی تنزیل میگردد. برای مثال، قراردادهای حق نشر بینالمللی برای آثار مشابه، مبنای مناسبی برای تعیین نرخ امتیاز فرضی هستند.
رویکرد درآمد با روش سود مازاد (Excess Earnings Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 5-60: در مواردی که کتاب نقش مهمی در سودآوری و درآمد انتشارات یا پلتفرم فروش داشته باشد، استفاده از روش سود مازاد توصیه میشود. در این روش، ابتدا بازده داراییهای ملموس و سایر داراییهای نامشهود محاسبه و کسر شده و سود اضافی منتسب به کتاب مورد نظر تعیین و سپس تنزیل میشود. برای نمونه، کتابهای پرفروش که برند یا شهرت خاصی دارند، معمولاً از این روش ارزشگذاری میشوند، چرا که دارای سودی فراتر از میانگین عناوین معمولی هستند.
رویکرد بازار (Market Approach)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 4-50: این رویکرد در مواردی به کار میرود که بازار فعالی برای فروش حقوق مشابه کتاب یا قراردادهای نشر بینالمللی موجود باشد. در این رویکرد، معاملات مقایسهای برای آثار مشابه بررسی میشود و معیارهایی نظیر ژانر، زبان، سابقه ناشر، و تیراژ مورد توجه قرار میگیرند. هرچند یافتن معاملات مقایسهای کامل گاهی دشوار است، اما این روش برای تعیین ارزش منصفانه بسیار مفید است.
رویکرد بها با روش بهای جایگزینی (Replacement Cost)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 5-70: برای کتابهایی که هنوز به مرحله بهرهبرداری تجاری نرسیدهاند، یا فاقد درآمد مشخص هستند، روش بهای جایگزینی مناسب است. در این حالت، مجموع هزینههایی که برای نگارش، ویرایش، طراحی، صفحهآرایی و آمادهسازی نشر کتاب صرف شده، محاسبه میگردد. سپس، تعدیلات لازم بابت ریسک نابابی یا ریسک بهرهبرداری تجاری نیز اعمال میشود. این روش عمدتاً برای آثاری استفاده میشود که هنوز بازار فعالی برای آنها ایجاد نشده یا در مراحل اولیه تولید قرار دارند.
انتخاب رویکرد مناسب برای ارزشگذاری کتابها به مرحله بهرهبرداری (منتشرشده یا آماده نشر)، حقوق قانونی مرتبط، و دسترسی به دادههای بازار بستگی دارد. همچنین تحلیل حساسیت یا بررسی سناریوهای جایگزین برای اطمینان از نتیجه ارزشگذاری الزامی است. گزارش نهایی باید تمامی محدودیتها و عدم قطعیتها را شفاف و کامل منعکس نماید.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.