فرآیندها در کسبوکارها بهصورت مجموعهای نظاممند و مستند از دستورالعملها و فعالیتهای تکرارشونده تعریف میشوند که با هدف انجام مؤثر عملیات تولیدی، ارائه خدمات یا ارتقای بهرهوری و کیفیت، اجرا میشوند. این فرآیندها بهعنوان داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری و دانش فنی، جزء لاینفک سرمایه فکری و فناورانه سازمانها بهشمار میآیند. شناخت دقیق و طبقهبندی صحیح آنها طبق استانداردهای رسمی ارزشگذاری و حسابداری (IVS و استاندارد حسابداری ۱۷)، برای ثبت درست و ارزشگذاری دقیق این داراییها الزامی است و نقش مهمی در تصمیمات استراتژیک مالی و سرمایهگذاری ایفا میکند.
طبقهبندی فرآیندها در گروه داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری
مطابق استاندارد بینالمللی IVS 210، بند 20-3: بر اساس استانداردهای بینالمللی ارزشگذاری (IVS)، فرآیندها به عنوان یکی از زیرمجموعههای مهم داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری طبقهبندی میشوند. این گروه شامل فناوریهای ثبتشده یا ثبتنشده، نرمافزارها، پایگاههای داده، الگوریتمها، دستورالعملها و فرمولهای تولیدی و صنعتی است. فرآیندها در کنار این داراییها به دلیل داشتن قابلیت ایجاد ارزش افزوده، صرفه اقتصادی، و مزیت رقابتی برای شرکتها، در گزارشهای مالی به عنوان داراییهای مستقل قابل شناسایی هستند.
ماهیت غیرعینی و غیرپولی فرآیندها
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 5: فرآیندها ماهیت غیرملموس و غیرپولی دارند، یعنی قابل رؤیت یا لمس نیستند و بهطور مستقیم با پول مبادله نمیشوند. با این حال، در صورت دارا بودن شرایط مشخص مانند قابلیت تشخیص، کنترل توسط واحد تجاری و توانایی ایجاد منافع اقتصادی آتی، بهعنوان داراییهای نامشهود در صورتهای مالی قابل شناسایی و ارزشگذاری هستند. در واقع، این داراییها به دلیل ایجاد منافع اقتصادی ملموس، از جمله کاهش هزینهها یا افزایش بهرهوری، قابل اندازهگیری و ارزشگذاریاند.
شرط تفکیکپذیری یا وجود حقوق قانونی برای فرآیندها
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 10: یک فرآیند زمانی بهعنوان دارایی نامشهود قابل شناسایی است که حداقل یکی از دو شرط زیر را احراز کند: نخست، فرآیند باید قابلیت جداشدن از سایر داراییها و اجزای کسبوکار را داشته باشد؛ یعنی بتوان آن را مستقل فروخت، منتقل کرد یا مجوز استفاده از آن را صادر نمود. دوم، فرآیند باید ناشی از حقوق قراردادی یا حقوق قانونی مشخصی باشد که از طریق ثبت رسمی یا توافقات معتبر حقوقی محافظت شده باشد. در صورت تحقق یکی از این دو شرط، فرآیند بهصورت مستقل بهعنوان یک دارایی قابل ارزشگذاری است.
مثالهای مشخص و واضح از فرآیندها در استاندارد حسابداری
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، پیوست ۱: فرآیندها بهطور مشخص و به عنوان یکی از نمونههای واضح داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری در استاندارد حسابداری شماره ۱۷ ذکر شدهاند. در این استاندارد، فرآیندها در کنار نرمافزارها، پایگاه دادهها، دستورالعملهای تولید و طراحی محصول و همچنین فرمولهای صنعتی بهعنوان داراییهای فناورانهای مطرح شدهاند که قابلیت ثبت و ارزشگذاری مستقل در صورتهای مالی را دارند.
قابلیت ایجاد منافع اقتصادی آتی توسط فرآیندها
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 13: فرآیندها زمانی به عنوان دارایی نامشهود قابل شناسایی هستند که بتوانند منافع اقتصادی ملموس و قابل اندازهگیری برای سازمان ایجاد کنند. این منافع اقتصادی شامل افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای عملیاتی و تولیدی، افزایش ظرفیت تولید، بهبود کیفیت محصولات یا خدمات و به دنبال آن، ایجاد جریانهای نقدی مستقیم یا غیرمستقیم قابل اندازهگیری است. فرآیندهایی که بتوانند این شرایط را احراز کنند، به عنوان داراییهایی با ارزش اقتصادی مشخص و قابل ثبت شناخته میشوند.
یک فرآیند به عنوان دارایی نامشهود زمانی تعریف میشود که به صورت مجموعهای سیستماتیک و تکرارشونده از فعالیتها و دستورالعملها مستند شده باشد و قابلیت ایجاد ارزش اقتصادی قابلتوجه برای سازمان را داشته باشد. برای شناسایی دقیق فرآیندها به عنوان دارایی نامشهود، باید معیارهایی از جمله قابلیت تشخیص، وجود کنترل حقوقی یا عملی، قابلیت جداشدنی بودن و توانایی ایجاد منافع اقتصادی قابل اندازهگیری احراز شود.
مستندسازی دقیق این فرآیندها شامل اسناد فنی، گزارشهای عملکردی و مالی، قراردادهای حقوقی و ارزیابیهای کارشناسی فنی یا صنعتمحور، برای ارزشگذاری معتبر آنها ضروری است. رعایت دقیق این استانداردها و معیارها در شناسایی، طبقهبندی و ارزشگذاری فرآیندها نه تنها باعث افزایش دقت در گزارشگری مالی میشود، بلکه از بروز مشکلات حقوقی، مالی و مالیاتی در آینده نیز جلوگیری میکند.
بهعلاوه، استفاده از تحلیل حساسیت و انجام سناریوهای جایگزین برای ارزیابی اثرگذاری فرآیندها بر سودآوری و بهرهوری سازمانها نیز توصیه میشود تا عدم قطعیتها به حداقل برسند.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.