قراردادهای مجوز بهرهبرداری (لیسانس) بهدلیل ویژگیهای حقوقی خاص، ساختارهای متنوع و وابستگی شدید به عملکرد اقتصادی دارایی نامشهود موضوع مجوز، در فرایند ارزشگذاری با چالشهایی جدّی مواجهاند که میتوانند قابلیت اتکا و دقّت تحلیل را تحت تأثیر قرار دهند. شناخت و پیشبینی این چالشها و در نظر گرفتن رویکرد مناسب برای هر یک، در تعیین ارزش منصفانه قراردادهای لیسانس ضروری است.
تنوع ساختاری در مفاد قرارداد
مطابق استاندارد IVS 210، بند 20-4: قراردادهای مجوز بهرهبرداری، از نظر شیوه پرداخت حق امتیاز دارای ساختارهای مختلفی هستند؛ برخی از آنها دارای حق امتیاز ثابت، برخی دیگر متغیر و وابسته به عملکرد (نظیر درصدی از فروش)، و برخی ترکیبی از این دو مورد هستند. این تنوع ساختاری باعث میشود که پیشبینی جریان نقدی این قراردادها بهشدّت پیچیده باشد و ارزشگذار نیازمند تحلیل سناریوها و فرضیّات متعدّد باشد. تفاوتها در نرخ امتیاز، تضمین حداقل پرداخت و شرایط فسخ و تمدید نیز از دیگر مؤلّفههایی هستند که بر پیچیدگی پیشبینی جریان نقدی میافزایند.
وابستگی شدید ارزش به عملکرد دارایی موضوع مجوز
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-3: ارزش قراردادهای لیسانس، عموماً تابعی از عملکرد اقتصادی دارایی نامشهود است. بهعنوان مثال، قرارداد لیسانس فناوری یا برند، ارزش خود را مستقیماً از میزان استقبال بازار و سودآوری کسبوکار مرتبط میگیرد. در شرایطی که عملکرد این دارایی کاهش یابد یا از پیشبینیها فاصله گیرد، کل جریان نقدی مرتبط با قرارداد تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. بنابراین، ارزشگذار باید در تحلیلهای خود، ریسکهای ناشی از تغییر عملکرد دارایی نامشهود را بهطور دقیق لحاظ کند.
نبود معاملات بازار قابل مقایسه
مطابق استاندارد IVS 210، بند 50-4: یکی از مشکلات اساسی در ارزشگذاری قراردادهای مجوز بهرهبرداری، نبود اطلاعات کافی و شفاف از معاملات مشابه در بازار است. قراردادهای لیسانس، به دلایل رقابتی و تجاری، اغلب به صورت محرمانه منعقد میشوند. این محرمانگی مانع از دسترسی به نرخها و مفاد قراردادهای مشابه شده و استفاده از رویکرد بازار را برای ارزشگذار دشوار میسازد. در چنین شرایطی، ارزشگذار مجبور به اتکا بر رویکردهای دیگر مانند رویکرد درآمد است که البته نیازمند فرضیات متعدّد و در نتیجه ریسک بالاتر است.
ریسک فسخ زودهنگام یا عدم تمدید
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-18: قراردادهای لیسانس ممکن است شامل بندهای فسخ یکطرفه، شرایط عملکردی خاص یا تمدیدهای مشروط باشند که موجب ایجاد ابهام و ریسک بالا در پیشبینی عمر اقتصادی قرارداد میشوند. چنین شرایطی میتواند منجر به فسخ پیش از موعد قرارداد یا تمدید نشدن آن شود و پیشبینی جریان نقدی آینده را با ابهامات قابل توجهی مواجه سازد.
ابهام در کنترل حقوق بهرهبرداری
مطابق استاندارد حسابداری شماره 17، بند 17: در برخی موارد، قراردادهای لیسانس بدون ثبت رسمی و تعریف دقیق محدوده حقوق بهرهبرداری منعقد میشوند. چنین وضعیتی در اثبات حقوق انحصاری بهرهبرداری و اطمینان از تداوم منافع اقتصادی ناشی از دارایی نامشهود ایجاد ابهام کرده و شناسایی معتبر و مطمئن دارایی نامشهود موضوع قرارداد را دشوار میکند. در نتیجه، ارزشگذاری قرارداد نیز ممکن است با عدم اطمینان همراه باشد.
تأثیر سیاستهای قیمتگذاری انتقالی در گروههای شرکتی
مطابق استاندارد IVS 210، بند 10-20: در قراردادهای لیسانس بین شرکتهای وابسته در یک گروه شرکتی، نرخهای لیسانس ممکن است با هدف کاهش بدهی مالیاتی تعیین شده و الزاماً منعکسکننده ارزش بازار دارایی نامشهود نباشند. در چنین شرایطی، ارزشگذار باید رویکرد مستقلی در پیش گیرد و نرخهای واقعی بازار را با تحلیلهای مالی و اقتصادی به طور منصفانه تعیین کند.
بنابراین، ارزشگذاری قراردادهای مجوز بهرهبرداری مستلزم تحلیل دقیق مفاد حقوقی و تجاری قراردادها، شناخت ریسکها و ابهامات مرتبط با آنها، و پیشبینیهای واقعگرایانه در خصوص عملکرد اقتصادی داراییهای نامشهود است. در چنین وضعیتی، بهرهگیری از تحلیل سناریوهای گوناگون، افشای کامل فرضیات به کار رفته در ارزشگذاری و ارزیابی مستقل اطلاعات ارائهشده از سوی کارفرما، در جهت افزایش قابلیت اتکا و اطمینانبخشی گزارش ارزشگذاری ضروری است.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.