پایگاه داده مشتریان یکی از حیاتیترین داراییهای نامشهود برای بسیاری از کسبوکارها به شمار میرود. ارزشگذاری صحیح این دارایی نامشهود برای تصمیمگیریهای مالی، حقوقی، و استراتژیک اهمیتی بسزا دارد؛ زیرا تعیین ارزش پایگاه داده مشتریان میتواند در قیمتگذاری معاملات، جذب سرمایه و انعقاد قراردادهای حقوقی نقش مهمی داشته باشد. از طرف دیگر، شناسایی و ارزیابی پارامترهای اثرگذار بر ارزش این دارایی نیز به دلیل ماهیت نامشهود و غیرفیزیکی آن، پیچیدگی خاص خود را دارد.
ارزشگذاری پایگاه داده مشتریان بهعنوان دارایی نامشهود از منظر استانداردهای ارزشگذاری بینالمللی از جمله استاندارد (IVS 210) بندهای (3-20) تعریف مشخصی دارد. مطابق این استاندارد، پایگاه داده مشتریان در گروه «داراییهای نامشهود مرتبط با مشتری» طبقهبندی میشود که شامل سفارشات، قراردادها و روابط مشتریان است. به بیان دیگر، مجموعه اطلاعاتی که شرکت درباره مشتریان جمعآوری کرده و برای تداوم رابطه با آنها استفاده میکند، به عنوان یک دارایی نامشهود قابل تفکیک محسوب میشود.
ارزش پایگاه داده مشتریان عمدتاً از منافع اقتصادی منتج از نگهداری یا توسعه روابط پایدار با مشتریان ناشی میشود. مطابق استاندارد ارزشگذاری (210)، بند (60-6)، این منافع اقتصادی میتواند شامل درآمد حاصل از تکرار خرید مشتریان، فرصتهای فروش مکمل یا سایر درآمدهای حاصل از روابط مشتریان باشد. بنابراین، تشخیص منبع جریانهای نقدی منتسب به مشتریان برای برآورد ارزش این دارایی ضروری است.
برای ارزشگذاری داراییهای مشتریپایه از جمله پایگاه داده مشتریان، سه روش عمده در استاندارد (210) بند (60-5) ذکر شده است:
- روش سود مازاد (Excess Earnings Method)
- روش رهایی از حق امتیاز
- و روش صرف سود.
در میان این روشها، روش سود مازاد بیشترین کاربرد را دارد. مطابق این روش، ابتدا جریانهای نقدی ایجادشده از روابط مشتریان شناسایی و سپس با لحاظ نرخ تنزیل مناسب، به ارزش فعلی تبدیل میشوند.
روش سود مازاد برای تعیین ارزش پایگاه داده مشتریان نیازمند تخمین دقیق چند پارامتر کلیدی است (استاندارد 210، بندهای 60-6 تا 60-11). این پارامترها شامل موارد زیر میشوند:
جریانهای نقدی منتسب به مشتریان،
- بازده مورد انتظار داراییهای کمکی مانند نیروی انسانی و نرمافزارهای مدیریت ارتباط با مشتریان (CRM)
- نرخ تنزیل متناسب با ریسک دارایی نامشهود،
- نرخ رشد و نرخ ریزش مشتریان،
- و در نهایت عمر اقتصادی روابط مشتریان.
در فرایند تعیین این پارامترها، تحلیل جذابیت مشتریان بهعنوان یک عامل حیاتی مورد تأکید استاندارد (210)، بندهای (100-4 تا 100-8)، قرار گرفته است. برآورد عمر روابط مشتریان معمولاً با تحلیل تاریخی نرخ ریزش، تحلیل آماری دادههای گذشته و تداوم ارتباط با مشتری انجام میشود. جذابیت مشتری نیز ممکن است بر اساس معیارهایی همچون تعداد مشتری، میزان خرید، تناوب خرید، یا درآمد دورهای سنجیده شود.
یکی از عوامل مؤثر بر کیفیت ارزشگذاری پایگاه داده مشتریان، استفاده از منابع داده واقعی و دقیق برای تعیین مفروضات تحلیلی است. مطابق استاندارد ارزشگذاری (210)، بندهای (60-7 و 60-14)، دادههای مورد استفاده برای ارزشگذاری باید مبتنی بر سوابق واقعی مشتریان مانند تاریخچه خرید، نرخ حفظ مشتریان و هزینههای پشتیبانی از روابط مشتری باشند. همچنین، استفاده از نرخهای بازده استاندارد برای داراییهای مکمل (مانند نرمافزار و تجهیزات) ضروری است.
دقت در تحلیل نرخ ریزش مشتریان و انتخاب صحیح نرخ تنزیل برای تبدیل جریانهای نقدی آتی به ارزش فعلی، دو عامل تعیینکننده در صحت ارزشگذاری پایگاه داده مشتریان به شمار میروند. چنانچه دادههای مربوط به مشتریان ناقص یا مبهم باشد، تحلیل حساسیت باید اجرا شود تا اثر تغییرات پارامترهای کلیدی بر ارزش نهایی سنجیده گردد. در صورت وجود عدم قطعیت زیاد، استفاده از روشهای جایگزین مانند روش رهایی از حق امتیاز نیز پیشنهاد میشود.
در نهایت، باید تأکید کرد که گزارش ارزشگذاری پایگاه داده مشتریان باید به طور واضح، شفاف و مستند تنظیم شود. الزامات گزارشدهی این دارایی نامشهود مطابق با استاندارد (IVS 103)، بند (30-1) باید شامل دامنه کار، هدف ارزشگذاری، رویکردها و روشهای به کار رفته، و مبنای ارزشگذاری باشد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.