برای تعیین دقیق و صحیح ارزش اسرار تجاری و دانش فنی، پارامترهایی وجود دارند که شناسایی و ارزیابی دقیق آنها نقش حیاتی در دستیابی به یک ارزشگذاری معتبر دارد. این پارامترها بهطور مستقیم نشاندهندهٔ تأثیر این نوع داراییهای نامشهود بر سودآوری، ایجاد مزیت رقابتی و هزینههای جایگزینی آنها هستند. برای تعیین پارامترها، مستند بودن، منطق حرفهای و تناسب آنها با صنعت و بازار هدف الزامی است و باید بهشکل شفاف و معتبر در گزارشهای ارزشگذاری منعکس شوند.
جریان نقدی منتسب به دانش فنی و صرفهجویی ناشی از آن
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-11: در رویکرد درآمدی، برای ارزشگذاری دانش فنی و اسرار تجاری، ابتدا لازم است سهم دقیق این داراییها از جریانهای نقدی آتی کسبوکار مشخص شود. این سهم از طریق تحلیلهای فنی و اقتصادی دقیق، بررسیهای کیفی و کمی و نیز مستندات تاریخی پروژهها یا فرآیندهای عملیاتی استخراج میگردد. صرفهجوییهایی که این دانش ایجاد میکند میتواند شامل کاهش هزینههای تولید، کوتاهتر شدن زمان تولید و افزایش کیفیت محصول باشد. به عنوان مثال، ممکن است یک دانش فنی خاص بتواند هزینههای تولید را تا ۲۰ درصد کاهش دهد و همین امر باید بهصورت مستند و دقیق محاسبه و ثبت گردد.
نرخ امتیاز فرضی روش صرفهجویی از حق امتیاز (Relief from Royalty Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-19: نرخ امتیاز فرضی نرخی است که اگر شرکت مالک دانش فنی نبود، برای استفاده از آن به یک شرکت دیگر باید میپرداخت. این نرخ عموماً از منابع صنعتی معتبر، معاملات مقایسهای، بررسی بازار و تحلیلهای خبرگان استخراج میشود. لازم است نرخ استخراجشده با توجه به شرایط خاص صنعت و بازار، جایگاه رقابتی، اهمیت استراتژیک دانش فنی، و سایر عوامل مؤثر، متناسبسازی و تعدیل شود تا بتواند بازتاب واقعی ارزش اقتصادی دانش باشد. برای نمونه، نرخ امتیاز فرضی در صنایع فناوری معمولاً بالاتر از صنایع سنتی است و باید به این موضوع دقت شود.
۳. هزینه توسعه یا جایگزینی دانش فنی (بهای جایگزینی Replacement Cost Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 70-5: هزینه توسعه مجدد دانش فنی یا جایگزینی آن شامل کلیه هزینههایی است که شرکت باید برای دستیابی مجدد به این دانش، پرداخت کند. این هزینهها شامل مواردی مانند هزینههای تحقیق و توسعه، طراحی و آزمایشهای تجربی، مستندسازی و تهیه راهنماها و مدارک فنی، آموزش نیروهای متخصص، تستهای عملی و تأیید فنی نهایی میشود. مستندسازی این هزینهها از طریق سوابق پروژههای مشابه، گزارشهای داخلی شرکت، و برآوردهای خبرگان صنعت صورت میگیرد و باید به دقت و به شکلی قابل استناد ثبت گردد.
عمر اقتصادی دانش فنی و اسرار تجاری
مطابق استاندارد IVS 210، بند 100-1: عمر اقتصادی دانش فنی مدت زمانی است که این دارایی میتواند مزیت رقابتی، صرفهجویی یا سودآوری ایجاد کند. این پارامتر با توجه به سرعت تحولات فناوری، احتمال افشای ناخواسته یا جایگزینی آن توسط فناوریهای نوظهور، تجربه گذشته شرکت و صنعت مورد نظر تعیین میشود. به عنوان مثال، در صنایعی مانند فناوری اطلاعات که تحولات سریع است، عمر اقتصادی دانش فنی ممکن است کوتاهتر از صنایعی مانند داروسازی باشد که دانش فنی در آنها پایدارتر است.
نرخ تنزیل (Discount Rate) برای دانش فنی و اسرار تجاری
مطابق استاندارد IVS 210، بند 90-2: نرخ تنزیل باید بهگونهای انتخاب شود که نشاندهندهٔ ریسک خاص دانش فنی، ثبات جریان نقدی ناشی از آن، احتمال افشای ناخواسته و امکان منسوخ شدن یا نابابی آن باشد. نرخ تنزیل میتواند براساس میانگین موزون هزینه سرمایه (WACC) شرکت یا نرخ بازده مورد انتظار مشارکتکنندگان بازار محاسبه شود. نرخ تنزیل برای دانش فنی که محافظت حقوقی و حفاظتی کمتری دارد، عموماً بالاتر خواهد بود تا ریسک بالاتر را پوشش دهد. این نرخ باید متناسب با صنعت و بازار بهشکل دقیق تعیین شود و تحلیل حساسیت آن نیز ارائه گردد.
ریسک حقوقی و عملیاتی در بهرهبرداری از دانش فنی و اسرار تجاری
مطابق استاندارد IVS 102، بند 20-4: ریسکهایی از قبیل نبود قراردادهای محرمانگی معتبر، عدم وجود سیاستها و رویههای حفاظتی مناسب و وابستگی شدید به کارکنان کلیدی در بهرهبرداری از دانش فنی و اسرار تجاری وجود دارد. این ریسکها باید بهشکل واضح و شفاف شناسایی شوند و در تعیین نرخ تنزیل یا ارزش نهایی دارایی لحاظ گردند. به عنوان مثال، اگر شرکت قراردادهای محرمانگی ضعیفی داشته باشد، ریسک افشای اطلاعات بالا خواهد رفت و همین موضوع باید به دقت در گزارش ارزشگذاری ذکر و تحلیل شود.
تعیین دقیق پارامترهای فوق نیازمند همکاری نزدیک تیمهای تخصصی از جمله فنی و مهندسی، حقوقی و مالی است. استفاده از دادههای مستند پروژهها، گزارشهای بازار و منابع صنعتی معتبر در انتخاب و تحلیل این پارامترها ضروری است. در شرایط عدم قطعیت، استفاده از تحلیل حساسیت و ارائه سناریوهای مختلف و جایگزین برای انعکاس دقیقتر ارزشگذاری نیز توصیه میشود. همچنین افشای واضح محدودیتها و مفروضات استفادهشده در گزارش ارزشگذاری موجب افزایش شفافیت و اعتبار گزارش خواهد شد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.