اسرار تجاری و دانش فنی از مهمترین و باارزشترین داراییهای نامشهود شرکتها بهشمار میروند. این نوع داراییها به دلیل ماهیت ویژه و مزایای رقابتیشان، نقش کلیدی در ایجاد ارزش افزوده و حفاظت از جایگاه رقابتی شرکتها دارند. برای آنکه بتوان اسرار تجاری و دانش فنی را بهعنوان دارایی نامشهود در ترازنامه یا گزارشهای ارزشگذاری شناسایی کرد، لازم است مجموعهای از معیارها و الزامات مشخص و استانداردشده در حوزههای فنی، حقوقی و اقتصادی احراز شود.
مشخص بودن و قابلیت شناسایی دانش فنی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۸: نخستین شرط برای شناسایی دانش فنی بهعنوان دارایی نامشهود این است که دانش مورد نظر مشخص، مستند و قابل توصیف و شناسایی باشد. دانش فنی باید حداقل به شکل ساختارمند در قالب دستورالعملها، رویههای مستند، فرمولها، الگوریتمها، روشهای تحلیلی یا فرایندهای اختصاصی قابل ارائه باشد. دانش ضمنی مبهم یا غیرقابلتوصیف که امکان تعریف، انتقال یا ثبت آن وجود نداشته باشد، در این دسته از داراییها قرار نمیگیرد و قابلیت شناسایی نخواهد داشت.
قابلیت تفکیکپذیری یا انتقال مستقل
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۰-الف: دانش فنی و اسرار تجاری زمانی به عنوان دارایی نامشهود مستقل قابل شناسایی است که قابلیت جدا شدن و انتقال مستقل را داشته باشد. به این معنا که دانش فنی یا اطلاعات مربوطه بتواند بهصورت مستقل یا در قالب قراردادهای مشخص نظیر قراردادهای لیسانس، قراردادهای اعطای امتیاز بهرهبرداری و یا قرارداد انتقال حقوق مالکیت معنوی به اشخاص ثالث منتقل یا واگذار شود. این شرط باعث میشود که دانش فنی ارزش اقتصادی مستقلی به خود بگیرد و بهصورت دارایی مجزا ثبت گردد.
کنترل عملی یا حقوقی دانش فنی توسط شرکت
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۷: برای آنکه اسرار تجاری یا دانش فنی به عنوان یک دارایی نامشهود معتبر تلقی شوند، شرکت باید بهصورت عملی یا حقوقی کنترل انحصاری بر آن داشته باشد. این کنترل معمولاً از طریق مدارک حقوقی، قراردادهای محرمانگی (NDA)، توافقات عدم رقابت، سیاستهای داخلی امنیت اطلاعات یا روشهای محافظتی فنی اثبات میشود. برای مثال، اگر یک شرکت به کمک قرارداد محرمانگی یا سیاست داخلی مدیریت اطلاعات از دسترسی دیگران به دانش فنی جلوگیری کند، در این صورت کنترل عملی یا حقوقی بر این دارایی برقرار شده و معیار کنترل احراز شده است.
توانایی ایجاد منافع اقتصادی آتی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۳: یکی از معیارهای اصلی برای شناسایی اسرار تجاری و دانش فنی به عنوان دارایی نامشهود، قابلیت آنها در ایجاد منافع اقتصادی آتی برای شرکت است. این منافع میتوانند بهصورت افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها، بهبود کیفیت محصولات یا خدمات، ارتقای مزیت رقابتی، کاهش ریسکهای عملیاتی یا بهطور کلی جریان نقدی مستقیم یا غیرمستقیم قابلاندازهگیری برای کسبوکار باشد. برای نمونه، فرمول اختصاصی یک محصول که هزینه تولید را کاهش میدهد، دارای این شرط است و قابل شناسایی میباشد.
قابلیت اندازهگیری بهای تمامشده بهصورت اتکاپذیر
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۲-ب: برای شناسایی دارایی نامشهود در صورتهای مالی و گزارشهای ارزشگذاری، قابلیت اندازهگیری و برآورد بهای تمامشده بهصورت دقیق و قابل اتکا ضروری است. در مورد اسرار تجاری و دانش فنی، هزینههای مرتبط با تحقیق و توسعه، مستندسازی، طراحی، آزمایش، آموزش و سایر هزینههای مرتبط، اگر مستند و قابلمحاسبه باشند، معیار قابلیت اندازهگیری را برآورده میکنند. مثلاً اگر شرکت بتواند هزینههای توسعه یک فناوری اختصاصی را مشخص کند، معیار قابلیت اندازهگیری احراز میشود.
شناسایی در ترکیبهای تجاری بهعنوان دارایی مجزا
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۲۷: هنگام انجام یک ترکیب تجاری (خرید و ادغام شرکتها)، اگر اسرار تجاری و دانش فنی از سرقفلی تفکیک و جداگانه شناسایی شوند، میتوانند بهعنوان دارایی نامشهود مستقل در صورتهای مالی و گزارشهای ارزشگذاری ثبت شوند، حتی اگر قبلاً ثبت رسمی نداشته باشند. برای مثال، اگر دانش فنی و فرمول خاصی در فرآیند یک خرید شناسایی و ارزشگذاری شود، شرکت باید آن را به عنوان دارایی نامشهود مجزا در حسابها ثبت کند.
اسرار تجاری و دانش فنی زمانی به عنوان دارایی نامشهود کسبوکار شناخته و ارزشگذاری میشوند که شناسایی شده، قابلیت تفکیک، کنترل عملی و حقوقی، قابلیت ایجاد منافع اقتصادی و قابلیت اندازهگیری بهصورت دقیق را داشته باشند. در صورتی که هر یک از این شرایط محقق نشود، نمیتوان آنها را بهصورت دارایی نامشهود ثبت و ارزشگذاری نمود و در چنین مواردی باید از تحلیل جایگزین و افشای شفاف محدودیتها استفاده کرد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.