پتنتها بهعنوان یکی از مهمترین داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری، نقش مؤثری در انتقال دانش فنی، ایجاد مزیت رقابتی، افزایش سهم بازار و جذب سرمایه دارند. به همین دلیل ارزشگذاری دقیق آنها بهویژه برای اهداف گزارشگری مالی، انجام معاملات انتقال مالکیت، ادغام و تحصیل شرکتها و همچنین در دعاوی حقوقی، بسیار ضروری است. از سوی دیگر، با توجه به ماهیت نامشهود پتنتها و نبود بازاری فعال برای معاملات آنها در برخی کشورها، از جمله ایران، تعیین ارزش منصفانه پتنتها مطابق با استانداردهای رسمی و شناختهشده، بیش از پیش اهمیت یافته است.
تعریف پتنت بهعنوان دارایی نامشهود فناوری
مطابق استاندارد IVS 210، بند 20-3: پتنتها (حق اختراع) از منظر استانداردهای بینالمللی ارزشگذاری، تحت طبقهٔ «داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری» شناسایی میشوند. این دسته شامل حقوق ناشی از فناوری ثبتشده یا نشده، دانش فنی، پایگاه داده، نرمافزار، الگوریتمها، فرمولها، فرایندهای تولیدی و دستورالعملها میشود. بنابراین، پتنتها در این استاندارد بهعنوان نوع خاصی از دارایی نامشهود فناوری در نظر گرفته شده که قابلیت شناسایی و ارزشگذاری مستقل را دارند.
ویژگیهای پتنت بهعنوان دارایی قابل تشخیص
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 10: پتنتها دارای مشخصات قانونی و حقوقی ثبتشدهای هستند که میتوانند بهطور مستقل فروخته یا به غیر واگذار شوند و یا از طریق قراردادهای حق امتیاز (licensing) مجوز بهرهبرداری از آنها را صادر نمود. بدین ترتیب، پتنتها در انطباق با استاندارد مذکور، شرایط «جداشدنی بودن» و «قابلیت تشخیص» را احراز میکنند. این دو ویژگی سبب میشود که پتنتها در صورتهای مالی بهصورت دارایی نامشهود قابل شناسایی باشند.
پتنتها بهعنوان دارایی دارای منافع اقتصادی آتی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 13: پتنتها، حق انحصاری بهرهبرداری از اختراع را به مالک خود میدهند و منجر به صرفهجویی در هزینهها، افزایش درآمد، ایجاد ارزشافزوده، موقعیت رقابتی برتر در بازار و در نتیجه منافع اقتصادی آتی خواهند شد. بنابراین، ویژگی بارز پتنتها در این استاندارد، تولید منافع اقتصادی قابل اتکایی است که میتوان به کمک آنها ارزش منصفانه پتنتها را محاسبه نمود.
شرایط ثبت و مدت اعتبار قانونی پتنتها در نظام حقوقی ایران
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، پیوست ۱: در ایران، ثبت اختراعات تحت قانون «ثبت علائم و اختراعات» صورت میپذیرد و اعتبار قانونی ورقهٔ اختراع (گواهی ثبت اختراع) بنا بر درخواست متقاضی برای مدت ۵، ۱۰ یا ۱۵ سال تعیین میگردد. همچنین، مالکیت معنوی حاصل از اختراع ثبتشده، قابل نقل و انتقال به اشخاص دیگر بوده و این ویژگی، یکی از مبانی اصلی در ارزشگذاری پتنتها بهعنوان دارایی نامشهود به شمار میآید.
پتنت بهعنوان مبنای ارزشگذاری در رویکرد درآمدی و روش صرف حق امتیاز
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-5: در ارزشگذاری پتنتها، یکی از پرکاربردترین روشها، رویکرد درآمدی و بهویژه «روش صرف حق امتیاز» (Relief from Royalty) است. در این روش، ارزش پتنتها بر اساس صرفهجویی حاصل از عدم پرداخت حق امتیاز به مالک خارجی یا فرضی محاسبه میشود. این صرفهجویی در واقع بیانگر منافعی است که از مالکیت پتنت برای دارندهٔ آن به دست میآید و مبنای محاسباتی بسیار دقیق برای ارزشگذاری پتنتها ارائه میدهد.
پتنتها از منظر استانداردهای ارزشگذاری و حسابداری، نمونه بارز یک دارایی نامشهود قابل تشخیص، دارای منافع اقتصادی آتی، و برخوردار از مستندات حقوقی معتبر هستند. انتخاب رویکرد مناسب برای ارزشگذاری آنها (مانند روش صرف حق امتیاز یا سود مازاد) به هدف ارزشگذاری، نوع بهرهبرداری از اختراع و ویژگیهای خاص هر پتنت بستگی دارد. در این راستا، ارزشگذاری بر مبنای استانداردهای رسمی و شناختهشده، دقت، شفافیت و اعتبار بیشتری برای ارزشهای محاسبهشده فراهم خواهد نمود.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.