پتنتها یا حق ثبت اختراع (Patents)، از جمله مهمترین و ارزشمندترین داراییهای نامشهود در بسیاری از کسبوکارها و سازمانها هستند. ارزشگذاری دقیق و معتبر پتنتها مستلزم تعیین دقیق و مستند پارامترهای کلیدی است. این پارامترها شامل جریانهای نقدی مورد انتظار، نرخ حق امتیاز (Royalty Rate)، عمر اقتصادی مفید، نرخ تنزیل و هزینه جایگزینی پتنتها است. تعیین این پارامترها به صورت علمی و مستند، کلید دستیابی به برآورد دقیق و قابل دفاع از ارزش پتنتها است. در این مقاله، نحوهٔ تعیین این پارامترهای کلیدی مطابق با استاندارد بینالمللی ارزشگذاری (IVS 210) به صورت مبسوط بررسی میشود.
برای ارزشگذاری دقیق پتنتها، لازم است پارامترهای کلیدی زیر با دقت بالا و بر اساس مستندات قابل اعتماد تعیین شوند:
پیشبینی دقیق جریانهای نقدی مرتبط با پتنت
مطابق با استاندارد ارزشگذاری بینالمللی (IVS 210)، بند (60-6)، یکی از مهمترین پارامترهای ارزشگذاری پتنتها، پیشبینی دقیق جریانهای نقدی آتی است. این جریانها شامل درآمد مستقیم ناشی از فروش محصول مبتنی بر پتنت، درآمد حاصل از لایسنسدهی، صرفهجویی عملیاتی به دلیل استفاده از فناوری ثبتشده و سایر مزایای اقتصادی است. جریانهای نقدی باید با استفاده از دادههای واقعی، تحلیلهای مستند بازار و مفروضات منطقی پیشبینی شوند تا قابلیت اتکاپذیری و دفاع از نتایج را داشته باشند.
برآورد دقیق نرخ حق امتیاز (Royalty Rate)
بر اساس استاندارد ارزشگذاری بینالمللی (IVS 210)، بندهای (60-19 و 60-20)، نرخ حق امتیاز یکی دیگر از پارامترهای اساسی در رویکرد درآمدی و بهویژه روش رهایی از حق امتیاز (Relief from Royalty) است. نرخ حق امتیاز باید با تحلیل دقیق بازار، بررسی معاملات مشابه و ارزیابی ویژگیهای فنی و اقتصادی پتنت تعیین شود. همچنین ارزشگذار باید به صورت واضح مشخص کند که نرخ حق امتیاز بهصورت خالص یا ناخالص محاسبه شده و مسئولیتهای هر یک از طرفین قرارداد لیسانس در آن لحاظ گردیده است.
برآورد واقعبینانه عمر اقتصادی مفید پتنت
مطابق استاندارد بینالمللی ارزشگذاری (IVS 210)، بندهای (100-2 و 100-4)، پتنتها عمر قانونی مشخصی (معمولاً ۲۰ سال) دارند؛ اما عمر اقتصادی واقعی آنها اغلب کوتاهتر از عمر قانونی آنهاست. عمر مفید اقتصادی پتنت باید با توجه به عواملی مانند سرعت تغییر فناوری، میزان رقابت در صنعت، عمر محصول نهایی، ریسکهای نوآوری و تهدیدهای ناشی از ورود فناوریهای جایگزین به صورت واقعبینانه تخمین زده شود. این برآورد تأثیر مستقیمی بر ارزش نهایی پتنت خواهد داشت.
تعیین نرخ تنزیل متناسب با ریسک پتنت
طبق استاندارد ارزشگذاری (IVS 210)، بندهای (90-1 تا 90-4)، نرخ تنزیل به عنوان پارامتر کلیدی دیگر در رویکرد درآمدی باید با توجه به ریسکهای مربوط به پتنت تعیین گردد. نرخ تنزیل باید منعکسکننده موارد زیر باشد:
- ریسکهای حقوقی مرتبط با قابلیت اجرا و دفاعپذیری پتنت
- ریسکهای فنی و نوآورانه (احتمال منسوخ شدن فناوری)
- ریسکهای بازارپذیری و رقابتپذیری پتنت
- دوره بازگشت سرمایه، هزینه سرمایه (WACC)، نرخ بازده مورد انتظار سرمایهگذاران و نرخهای مرجع بازار
انتخاب دقیق و مستند نرخ تنزیل باعث افزایش دقت و اعتبار گزارش ارزشگذاری میشود.
برآورد بهای جایگزینی (هزینههای تحقیق و توسعه پتنت)
بر اساس استاندارد ارزشگذاری بینالمللی (IVS 210)، بند (70-3)، در شرایطی که جریان درآمدی مشخص و بازار فعال برای پتنت وجود ندارد (مثلاً پتنتهای آزمایشی یا در مرحله تحقیق و توسعه)، رویکرد بهای جایگزینی کاربرد دارد. در این رویکرد، پارامتر اصلی شامل هزینههای تحقیق و توسعه، هزینه ثبت پتنت، آزمایش، حفاظت از حقوق فکری و سود کارآفرینی است. این هزینهها باید بهطور دقیق و مستند برآورد شوند و در صورت وجود نابابی فنی و اقتصادی، تعدیلات مناسب در ارزش پتنت لحاظ گردد.
تحلیل جذابیت پتنت و افت ارزش آن در طول زمان
مطابق با استاندارد بینالمللی ارزشگذاری (IVS 210)، بند (100-5)، یکی دیگر از پارامترهای اساسی برای ارزشگذاری پتنتها تحلیل جذابیت یا افت ارزش آنها در طول زمان است. عواملی مانند نرخ افت تقاضا، کاهش نرخ حق امتیاز، منسوخ شدن فناوری یا ظهور محصولات جایگزین باید بهطور دقیق در مدل ارزشگذاری لحاظ شوند. این موضوع بهویژه در صنعت دارو و فناوریهای نوظهور که به سرعت دچار افت ارزش میشوند، اهمیت بسیار بالایی دارد.
تعیین دقیق و مستند پارامترهای کلیدی شامل جریانهای نقدی، نرخ حق امتیاز، عمر اقتصادی، نرخ تنزیل و بهای جایگزینی برای ارزشگذاری معتبر و قابل دفاع از پتنتها ضروری است. ارزشگذار باید با تکیه بر مستندات فنی، مالی و حقوقی، دادههای بازار و تحلیل ریسک، این پارامترها را با دقت بالایی تعیین و تحلیل کند. همچنین، انجام تحلیل حساسیت نسبت به این عوامل کلیدی موجب افزایش دقت و قابلیت دفاع از نتایج ارزشگذاری پتنتها میشود.
رعایت دقیق این استانداردها و الزامات بینالمللی ارزشگذاری (IVS 210)، اعتبار گزارشها و اعتماد ذینفعان را تقویت کرده و از بروز مشکلات حقوقی، مالی و مدیریتی جلوگیری خواهد کرد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.