برآورد ارزش منصفانه الگوریتمها نیازمند شناسایی دقیق پارامترهای اقتصادی، فنی و تجاری مؤثر در ارزش الگوریتم است. این پارامترها باید متناسب با نقش الگوریتم در کسبوکار، ساختار درآمدی آن و نوع استفاده از آن مشخص شوند. تعیین مستند این پارامترها، علاوه بر اعتباربخشی به گزارش ارزشگذاری، برای حفظ انطباق با استانداردهای ارزشگذاری (IVS 210) نیز الزامی است.
درآمد یا صرفهجویی ناشی از الگوریتم
مطابق استاندارد IVS 210، بند 11-60: درآمد ناشی از الگوریتمها باید به صورت مستند و قابلتفکیک از درآمدهای عملیاتی کل کسبوکار مشخص شود. الگوریتمها ممکن است از طریق افزایش درآمد فروش، کاهش هزینهها و یا بهینهسازی فرآیندها، جریانهای نقدی مشخصی را ایجاد کنند که برای تعیین دقیق آن نیاز به تحلیل اقتصادی و شواهد مستند وجود دارد. مثلاً الگوریتمی که فروش یک فروشگاه آنلاین را افزایش داده است باید میزان دقیق این افزایش درآمد به آن تخصیص داده شود و مستند شود.
نرخ فرضی حق امتیاز (Relief from Royalty)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 19-60: در صورت استفاده از رویکرد صرفهجویی از حق امتیاز، نرخ حق امتیاز فرضی باید بر اساس دادههای بازار، معاملات مشابه، یا پایگاههای اطلاعاتی تخصصی تعیین گردد. در نبود دادههای مقایسهای دقیق، باید از قضاوت حرفهای یا تحلیلهای خبره استفاده کرد تا نرخ امتیاز به درستی تعیین شود. مثلاً نرخ حق امتیاز برای الگوریتم هوش مصنوعی در صنعت خدمات مالی، معمولاً بر اساس قراردادهای مشابهی که در این صنعت منعقد شده است، تعیین میشود.
هزینه جایگزینی الگوریتم (Replacement Cost)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 5-70: این هزینه شامل هزینه طراحی، توسعه، آزمایش، مستندسازی، نگهداری و بهروزرسانی الگوریتم است. ارزش جایگزینی باید بر اساس پروژههای مشابه گذشته یا دادههای داخلی شرکت تعیین شود. به عنوان مثال، یک شرکت ارائهدهندۀ نرمافزار مالی برای ارزشگذاری الگوریتم پردازش دادهها، هزینههایی همچون حقالزحمه متخصصان، زیرساختها، آزمایشها و نگهداری را برآورد و ارائه میکند.
عمر اقتصادی الگوریتم
مطابق استاندارد IVS 210، بند 1-100: عمر اقتصادی الگوریتمها براساس سرعت تغییرات فناوری، احتمال منسوخ شدن آنها و تجربیات مشابه در صنعت تعیین میشود. تعیین عمر اقتصادی مستلزم تحلیل دقیق بازار فناوری و تجربۀ استفاده از الگوریتمهای مشابه است. به عنوان نمونه، الگوریتمهایی که در حوزه فناوری اطلاعات و دادهکاوی استفاده میشوند ممکن است عمر اقتصادی کوتاهتری نسبت به الگوریتمهای صنعتی داشته باشند، زیرا سرعت تغییرات تکنولوژیک در آنها بیشتر است.
نرخ رشد یا توسعه بازار هدف
مطابق استاندارد IVS 210، بند 18-60: نرخ رشد بازار هدف، به ویژه در صنایع رو به رشد مثل فناوری مالی (فینتک) یا تبلیغات دیجیتال، باید بر اساس گزارشهای معتبر بازار، پیشبینیهای مالی یا تحلیلهای اقتصادی مستقل تعیین گردد. به عنوان مثال، نرخ رشد بازار برای الگوریتم هدفمندسازی تبلیغات آنلاین، میتواند از منابعی مانند گزارشهای تخصصی مؤسسههای مطالعات بازار استخراج شود.
نرخ تنزیل (Discount Rate)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 2-90: نرخ تنزیل منعکسکنندۀ ریسک خاص الگوریتم، شرایط رقابتی بازار و نوسانات تکنولوژیک است. تعیین نرخ تنزیل باید بر اساس نرخ بازده مورد انتظار مشارکتکنندگان بازار، میانگین موزون هزینۀ سرمایه (WACC) یا نرخ بازده موردانتظار سرمایهگذاران صورت گیرد. مثلاً الگوریتمی که در حوزۀ مالی فعالیت دارد، به دلیل حساسیتهای خاص این صنعت، معمولاً نرخ تنزیل بالاتری دارد.
تعیین دقیق این پارامترها نیازمند تعامل تخصصی و مؤثر میان تیمهای مالی، فنی و حقوقی است. در شرایطی که دادهها به طور قطعی موجود نیستند، لازم است ارزشگذار از سناریوهای جایگزین، تحلیل حساسیت و افشای واضح و دقیق مفروضات استفاده نماید تا گزارش ارزشگذاری شفافیت و اعتبار لازم را داشته باشد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.