پتنتها یا حق اختراعها بهعنوان داراییهای ارزشمند نامشهود شناخته میشوند که توانایی ایجاد مزیت رقابتی و منافع اقتصادی برای واحد تجاری را دارند. برای آنکه یک پتنت بتواند در فرایندهای ارزشگذاری کسبوکار بهعنوان یک دارایی نامشهود به رسمیت شناخته شود، باید معیارهایی را طبق استانداردهای حسابداری و ارزشگذاری داراییهای نامشهود احراز کند. این معیارها شامل وجود مستند قانونی معتبر، قابلیت جداشدنی بودن، ایجاد منافع اقتصادی قابل اتکا و داشتن شرایط مالکیت معنوی مشخص است.
وجود مستند قانونی معتبر
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 8: برای شناسایی پتنت بهعنوان دارایی نامشهود، وجود مستند قانونی و معتبر ثبت اختراع ضروری است. پتنت باید دارای گواهینامه ثبت رسمی باشد که نشاندهندهٔ حقوق قانونی و مالکیت مشخص است. این سند تضمینکنندهٔ قابلیت پیگیری حقوق مالکانه و استفاده انحصاری از اختراع بوده و قابلیت استناد قانونی دارد. همچنین وجود چنین مستندی، امکان ارزشگذاری دقیقتر و معتبرتر پتنت را فراهم میکند.
جداشدنی بودن از واحد تجاری
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 10-الف: پتنت باید قابلیت فروش، انتقال، اعطای مجوز (لیسانس) و بهرهبرداری مستقل از سایر اجزای کسبوکار را داشته باشد تا بهعنوان دارایی جداشدنی شناسایی شود. این شرط از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا امکان معامله مستقل پتنت و ارزشگذاری آن را فراهم میکند. مثلاً یک شرکت فناوری میتواند پتنت خود را جداگانه به یک شرکت دیگر واگذار کند یا قرارداد لیسانس بهرهبرداری آن را منعقد نماید.
ایجاد منافع اقتصادی آتی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 13: یکی دیگر از معیارهای اصلی برای شناسایی پتنت بهعنوان دارایی نامشهود، ایجاد منافع اقتصادی آتی قابل اتکا است. پتنت باید توانایی ایجاد درآمد مستقیم از طریق بهرهبرداری انحصاری در فرایند تولید و فروش محصول یا خدمت، صرفهجویی در هزینهها یا ایجاد مزیت رقابتی را داشته باشد. بهعلاوه، امکان اعطای مجوز به دیگران برای استفاده از پتنت و کسب درآمد از محل فروش امتیاز نیز بخشی از منافع اقتصادی آن است.
کنترل توسط واحد تجاری
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 17: مالکیت حقوقی و کنترل عملی پتنت، باید در اختیار شرکت قرار داشته باشد تا دارایی تحت کنترل واحد تجاری تلقی شود. این کنترل میتواند از طریق مالکیت مستقیم حقوقی، قراردادهای محرمانگی، قراردادهای عدم رقابت یا انحصار حقوق بهرهبرداری باشد. احراز این شرط اطمینان میدهد که شرکت بتواند بهطور انحصاری از منافع اقتصادی پتنت بهرهبرداری کند و این دارایی را در ارزشگذاریهای آتی بهطور صحیح ثبت نماید.
قابلیت اندازهگیری بهای تمامشده بهطور اتکاپذیر
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 12-ب: برای ثبت پتنت بهعنوان دارایی نامشهود در صورتهای مالی، هزینههای تحصیل، ثبت یا توسعهٔ آن باید بهطور قابلاطمینان و مستند قابلاندازهگیری باشند. مخارج ثبت اختراع، هزینههای حقوقی، هزینههای توسعه و نگهداری پتنت از جمله این هزینهها هستند. قابلیت اندازهگیری دقیق این مخارج، پایهای برای تعیین ارزش منصفانه پتنت در فرایند ارزشگذاری خواهد بود.
احراز شرایط مالکیت معنوی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، پیوست ۱: طبق قانون ثبت علائم و اختراعات، پتنت باید از سوی مراجع ذیصلاح قانونی ثبت شود و مدت اعتبار، حقوق مالکانه، امکان نقل و انتقال و سایر شرایط مرتبط با آن مشخص و مستند باشند. این معیار کمک میکند که وضعیت حقوقی پتنت بهطور شفاف و معتبر تعیین گردد و ارزشگذاری آن بر اساس مستندات قانونی معتبر صورت گیرد.
صرف وجود ایده یا نوآوری برای شناسایی یک پتنت بهعنوان دارایی نامشهود کافی نیست. وجود مستندات قانونی، قابلیت بهرهبرداری اقتصادی، کنترل عملی و قابلیت جداشدنی بودن، از شروط اساسی شناسایی پتنتها بهعنوان داراییهای نامشهود هستند. در مواردی که برخی از این شرایط بهطور کامل وجود نداشته باشند، ارزشگذار میتواند با استفاده از تحلیلهای کیفی یا تحلیل حساسیت، اثر احتمالی پتنتها را در فرایند ارزشگذاری در نظر بگیرد. این روشها امکان ارزشگذاری منطقی و قابل دفاع برای پتنتها را در شرایطی که مستندات قانونی یا سایر شرایط بهطور کامل احراز نشده است، فراهم میکنند.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.