پایگاههای داده بهعنوان دارایی نامشهود، از جمله داراییهای مهم و ارزشمند شرکتهای فعال در حوزه فناوری و کسبوکارهای دادهمحور محسوب میشوند. با این حال، برای آنکه این پایگاهها در صورتهای مالی و گزارشهای ارزشگذاری بهعنوان دارایی نامشهود شناسایی شوند، لازم است مجموعهای از معیارهای خاص و رسمی را مطابق استانداردهای حسابداری و ارزشگذاری بینالمللی احراز کنند. شناسایی دقیق این معیارها و مستندسازی آنها برای اعتبارسنجی ارزشگذاری و شفافیت گزارشها از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وجود ساختار مشخص و مستندات فنی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۸: یکی از اساسیترین معیارها برای شناسایی پایگاه داده بهعنوان دارایی نامشهود، وجود ساختار فنی مشخص و مستند است. این معیار بیانگر آن است که پایگاه داده باید بهشکل سیستماتیک سازمانیافته و مستند باشد و اطلاعات آن بهصورت یکپارچه و ساختاریافته قابل شناسایی و تحلیل باشند. دادههای پراکنده، نامنظم و فاقد ساختار مشخص که صرفاً بهصورت غیررسمی نگهداری میشوند، واجد شرایط شناسایی بهعنوان دارایی نامشهود نخواهند بود.
قابلیت تفکیکپذیری یا انتقال مستقل
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 10-الف: پایگاه داده باید از قابلیت تفکیکپذیری برخوردار باشد، به این معنا که شرکت بتواند آن را بهصورت مستقل و جدا از سایر اجزای کسبوکار خود به فروش رسانده، منتقل کرده، واگذار کرده یا مجوز استفاده (لیسانس) از آن را صادر کند. این قابلیت، حتی اگر عملاً صورت نگیرد، باید وجود داشته باشد تا شرایط لازم برای شناسایی پایگاه داده بهعنوان دارایی نامشهود تأمین شود.
کنترل عملیاتی یا حقوقی توسط واحد تجاری
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۷: یکی دیگر از معیارهای اساسی برای شناسایی پایگاه داده، توانایی شرکت در کنترل عملیاتی و حقوقی آن است. به این معنی که شرکت باید قادر به مدیریت، کنترل و بهرهبرداری انحصاری از پایگاه داده از طریق مالکیت قانونی، قراردادهای محرمانگی، سیاستهای داخلی حفاظت دادهها یا اعمال محدودیت در دسترسی باشد. در غیر این صورت، پایگاه داده شرایط لازم برای شناسایی بهعنوان دارایی نامشهود را نخواهد داشت و باید بهصورت شفاف در گزارشها بیان شود.
توان تولید منافع اقتصادی آتی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۳: پایگاه داده باید از قابلیت تولید و ایجاد منافع اقتصادی آتی برخوردار باشد. این منافع اقتصادی میتوانند بهصورت مستقیم مانند فروش دادهها به طرفهای ثالث، ارائه خدمات مبتنی بر دادهها، کسب درآمد از تبلیغات هدفمند، یا بهصورت غیرمستقیم از طریق تحلیل رفتار مشتریان، بهینهسازی فرایندهای کسبوکار و کاهش هزینهها به دست آیند. در صورتی که پایگاه داده توانایی اثباتشدهای در ایجاد این نوع منافع اقتصادی نداشته باشد، شرایط شناسایی آن فراهم نمیشود.
قابلیت اندازهگیری بهای تمامشده بهطور اتکاپذیر
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 12-ب: هزینههای مرتبط با توسعه، خرید، گردآوری، نگهداری و بهروزرسانی پایگاه داده باید مستند، دقیق و قابلاندازهگیری باشند. بدون وجود این مستندات مالی و مشخص نبودن دقیق هزینهها، حتی در صورت وجود پایگاه داده، معیار شناسایی بهعنوان دارایی نامشهود احراز نمیگردد. بنابراین، ارزشگذار باید به مستندسازی دقیق هزینههای مرتبط با پایگاه داده توجه ویژه داشته باشد.
احراز در جریان ترکیب تجاری (Business Combination)
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۲۷: در شرایطی که پایگاه داده در جریان خرید یا ادغام یک کسبوکار (ترکیب تجاری) شناسایی شود و از لحاظ اقتصادی و حقوقی از سرقفلی قابل تفکیک باشد، باید بهعنوان یک دارایی مجزا و مستقل در صورتهای مالی با ارزش منصفانه ثبت گردد. این الزام حتی در صورتی که پیشتر این دارایی در صورتهای مالی شرکت فروشنده شناسایی نشده باشد نیز برقرار است.
پایگاههای داده تنها زمانی بهعنوان دارایی نامشهود قابل شناسایی هستند که معیارهای مشخصی از جمله وجود ساختار فنی مستند، قابلیت تفکیک یا انتقال مستقل، کنترل عملیاتی و حقوقی شرکت، توانایی ایجاد منافع اقتصادی آتی، و امکان اندازهگیری دقیق بهای تمامشده را داشته باشند. در صورت عدم احراز هر یک از این معیارها، ارزشگذار موظف است از شناسایی رسمی و ارزشگذاری این دارایی اجتناب نموده یا با احتیاط و ارائه تحلیل حساسیت و افشای کامل محدودیتها به آن بپردازد. رعایت این اصول برای شفافیت، دفاعپذیری و اعتبار گزارشهای ارزشگذاری پایگاههای داده ضروری است.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.