فرآیندها یکی از داراییهای نامشهود حیاتی در کسبوکارها محسوب میشوند. این داراییها شامل مجموعهای مستند و قابل تکرار از فعالیتها و دستورالعملها هستند که برای ایجاد ارزش اقتصادی و رقابتی در سازمانها به کار میروند. برای آنکه فرآیندها بتوانند به عنوان داراییهای نامشهود در صورتهای مالی ثبت و ارزشگذاری شوند، باید شرایط و معیارهای مشخصی را طبق استانداردهای رسمی حسابداری و بینالمللی ارزشگذاری (IVS) احراز کنند. شناسایی دقیق این شرایط از نظر حقوقی، اقتصادی و حسابداری برای رعایت الزامات مالی و حقوقی سازمانها بسیار ضروری است.
در این مقاله به بررسی جامع و دقیق معیارهای رسمی شناسایی فرآیندها به عنوان دارایی نامشهود کسبوکار میپردازیم:
وجود مستندات فنی معتبر و مستند برای فرآیندها
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 8: اولین و مهمترین شرط برای شناسایی فرآیندها به عنوان دارایی نامشهود، وجود مستندات معتبر فنی است. این مستندات باید بهصورت دقیق و مکتوب در قالبهایی نظیر دستورالعملهای عملیاتی، فلوچارتها، نقشهها و دیاگرامهای فرآیندی، گزارشهای فنی و نتایج پیادهسازی وجود داشته باشند. مستند بودن فرآیندها این امکان را فراهم میکند که آنها به عنوان داراییهای مشخص و قابل استناد در عملیات کسبوکار شناسایی شوند.
قابلیت جداشدنی بودن فرآیند از واحد تجاری
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 10-الف: فرآیند زمانی میتواند به عنوان یک دارایی نامشهود مستقل شناسایی شود که قابلیت جداشدنی بودن اقتصادی داشته باشد. این بدان معنا است که فرآیند باید بتواند مستقل از سایر داراییها یا اجزای کسبوکار، به صورت جداگانه فروخته، منتقل، لیسانس داده شده یا به طرف ثالث واگذار شود. حتی اگر عملاً این جداسازی انجام نشود، قابلیت جداشدن و واگذاری فرآیند از الزامات اصلی برای شناسایی آن بهعنوان دارایی نامشهود است.
کنترل حقوقی یا عملی فرآیند توسط واحد تجاری
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 17: برای شناسایی فرآیند به عنوان دارایی نامشهود، شرکت باید توانایی کنترل حقوقی یا عملی فرآیند را داشته باشد. این کنترل میتواند از طریق حقوق رسمی ثبتشده، قراردادهای قانونی معتبر، توافقنامههای محرمانگی (NDA)، سیاستهای داخلی حفاظت از اطلاعات و داراییهای فکری یا اقدامات اجرایی حفاظت از فرآیند انجام شود. وجود چنین کنترلی باعث میشود که واحد تجاری بهطور انحصاری از منافع اقتصادی فرآیند استفاده کند و این امر به عنوان مبنایی برای ثبت فرآیند به عنوان دارایی نامشهود ضروری است.
توان ایجاد منافع اقتصادی آتی و قابل اندازهگیری بودن آن
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 13: فرآیند تنها در صورتی به عنوان دارایی نامشهود قابل شناسایی است که قابلیت ایجاد منافع اقتصادی آتی ملموس و قابل اندازهگیری داشته باشد. این منافع اقتصادی ممکن است شامل افزایش بهرهوری، کاهش قابل توجه هزینههای تولید، بهبود کیفیت محصولات یا خدمات، صرفهجویی در مصرف منابع یا بهبود فرآیندهای عملیاتی باشد. به عبارتی دیگر، فرآیند باید بهصورت مستند توانایی ایجاد جریانهای نقدی مستقیم یا غیرمستقیم را برای واحد تجاری داشته باشد.
قابلیت اندازهگیری بهای تمامشده به صورت قابل اتکا
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 12-ب: برای ثبت یک فرآیند به عنوان دارایی نامشهود در صورتهای مالی، لازم است بهای تمامشده آن بهصورت مستند و قابل اتکا قابل اندازهگیری باشد. هزینههای مرتبط با توسعه، پیادهسازی، آزمایش، کنترل کیفیت، ثبت رسمی و مستندسازی فرآیند باید بهطور دقیق مشخص و مستند شده باشند تا بتوان فرآیند را در حسابهای مالی به عنوان دارایی نامشهود ثبت نمود.
قابلیت تفکیک از سرقفلی در شرایط ترکیب تجاری (ادغام یا تحصیل)
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 27: در شرایط ادغام یا تحصیل کسبوکارها (Business Combination)، فرآیندها در صورتی که قابلیت تفکیک از سرقفلی را داشته باشند (حتی اگر قبلاً در صورتهای مالی واحد تحصیلشونده ثبت نشده باشند)، باید به عنوان یک دارایی نامشهود مجزا شناسایی و ارزشگذاری شوند. این امر به منظور تعیین دقیقتر ارزش سرقفلی و داراییهای کسبشده در فرآیند ادغام و تحصیل ضروری است و موجب افزایش شفافیت و قابلیت اتکای گزارشهای مالی میشود.
یک فرآیند به عنوان دارایی نامشهود زمانی قابل شناسایی است که معیارهای مشخصی شامل وجود مستندات فنی معتبر، قابلیت جداشدنی بودن اقتصادی، کنترل حقوقی یا عملی واضح، توانایی ایجاد منافع اقتصادی آتی قابل اندازهگیری و قابلیت تعیین دقیق بهای تمامشده را احراز کند. رعایت این معیارها برای ثبت درست فرآیندها در صورتهای مالی، ارزشگذاری دقیق و شفاف و رعایت الزامات حقوقی و مالیاتی بسیار مهم است.
در صورتی که فرآیندها معیارهای ذکر شده را داشته باشند، مستندسازی دقیق، تعامل میان بخشهای مختلف سازمان مانند تیمهای مالی، فنی، حقوقی و بازاریابی برای جمعآوری اطلاعات لازم و انجام تحلیلهای حساسیت و سناریوهای جایگزین، در ارائه یک گزارش ارزشگذاری معتبر و قابل دفاع ضروری خواهد بود.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.