برای آنکه طرحهای فنی و نقشههای مهندسی در ترازنامه یا گزارش ارزشگذاری کسبوکار بهعنوان دارایی نامشهود شناسایی شوند، باید شرایط مشخص و دقیقی را در حوزههای فنی، حقوقی و اقتصادی داشته باشند. این شرایط بهعنوان معیارهای شناسایی داراییهای نامشهود مبنای ثبت، تحلیل و ارزشگذاری رسمی آنها در گزارشهای مالی و حسابداری قرار میگیرند. طرحها و نقشههایی که نتوانند این معیارها را احراز کنند، بهعنوان دارایی نامشهود در نظر گرفته نمیشوند و بهصورت هزینه دوره مالی ثبت خواهند شد.
وجود مستندات فنی کامل و قابل اتکا
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند ۸: طرحها یا نقشهها باید بهشکل کاملاً مستند و ساختارمند شامل ترسیمها، نقشهها، جزئیات اجرایی، محاسبات دقیق مهندسی و فنی، و در صورت لزوم تأییدیههای رسمی از مراجع معتبر باشند. طرحها و نقشههایی که فاقد این مستندات کافی هستند، نمیتوانند بهعنوان دارایی نامشهود شناسایی شوند و در ترازنامه منعکس نخواهند شد. بهطور مثال، طرحی که محاسبات آن دقیق و شفاف نیست یا تأییدیه فنی معتبر ندارد، نمیتواند بهعنوان یک دارایی قابل اتکا در نظر گرفته شود.
قابلیت تفکیکپذیری یا انتقال مستقل
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند ۱۰-الف: اگر یک طرح یا نقشه قابلیت واگذاری مستقل، لیسانس، انتقال یا فروش را داشته باشد یا طبق قرارداد خاصی قابل معامله باشد، شرایط شناسایی آن بهعنوان دارایی مستقل برقرار است. به بیان دیگر، طرح باید به شکلی مجزا از سایر داراییهای کسبوکار قابل مبادله باشد تا بتوان آن را دارایی نامشهود به حساب آورد. برای نمونه، اگر یک نقشه مهندسی بدون نیاز به سایر داراییها یا فناوریهای خاص شرکت قابل فروش باشد، این معیار را احراز کرده است.
کنترل حقوقی یا عملی توسط شرکت
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند ۱۷: ضروری است شرکت بهواسطه مالکیت حقوقی، قراردادهای رسمی، یا اقدامات حفاظتی و مقررات داخلی، کنترل کامل و انحصاری بر بهرهبرداری از طرح یا نقشه داشته باشد. یعنی شرکت بتواند بهطور عملی یا قانونی از هرگونه سوءاستفاده دیگران از طرحهای فنی و نقشهها جلوگیری کند. برای مثال، شرکتی که گواهی ثبت اختراع یا مالکیت معنوی یک نقشه را دارد، از این حیث این شرط را احراز کرده است.
توانایی ایجاد منافع اقتصادی آتی
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند ۱۳: طرح یا نقشه باید بتواند منافع اقتصادی ملموسی را برای شرکت ایجاد کند، مانند کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری و بازدهی، بهبود کیفیت محصولات یا خدمات و یا ایجاد درآمد مستقیم یا غیرمستقیم. برای مثال، طرحی که سبب کاهش قابل توجه هزینههای تولید میشود یا بازارهای جدیدی برای محصولات شرکت ایجاد میکند، این معیار را دارد و در دسته دارایی نامشهود قرار میگیرد.
قابلیت اندازهگیری بهای تمامشده بهصورت اتکاپذیر
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند ۱۲-ب: هزینههایی که صرف توسعه، طراحی، تدوین، مستندسازی و اخذ تأییدیههای طرحها و نقشهها میشوند، باید بهصورت دقیق و قابل استناد قابل اندازهگیری باشند. مستند بودن و قابل تأیید بودن این هزینهها شرط اصلی ثبت آنها بهعنوان دارایی نامشهود است. بهطور مثال، هزینههای مربوط به حقوق مهندسان طراح و متخصصانی که در مراحل طراحی و توسعه مشارکت داشتهاند، اگر مستند شده باشند، در حسابداری دارایی نامشهود بهطور دقیق ثبت خواهند شد.
قابلیت تفکیک از سرقفلی در ترکیب تجاری
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند ۲۷: در هنگام ترکیب تجاری یا خرید یک کسبوکار، اگر طرحها یا نقشههای فنی بهطور مستقل و بهصورت مشخص و قابل تفکیک قابل شناسایی باشند، باید بهعنوان داراییهای نامشهود مجزا و مستقل در ارزشگذاری داراییها لحاظ شوند. حتی اگر این طرحها پیشتر در دفاتر شرکت ثبت نشده باشند، در جریان خرید و انتقال مالکیت شرکت بهعنوان دارایی مستقل شناسایی و به ارزش منصفانه ارزیابی خواهند شد. برای مثال، در هنگام واگذاری یا خرید شرکتهایی که طرحها و نقشههای خاصی در اختیار دارند، باید ارزش این طرحها جدا از سرقفلی تعیین و ثبت شود.
بنابراین طرحها و نقشههای فنی و مهندسی فقط زمانی بهعنوان دارایی نامشهود در ترازنامه یا گزارشهای ارزشگذاری شناسایی میشوند که بهطور مستند، کنترلشده، قابل انتقال مستقل و دارای منافع اقتصادی قابل توجیه باشند. در غیر این صورت، باید در گزارش ارزشگذاری، محدودیتها و دلایل عدم احراز معیارها بهصراحت افشا شوند و از روشهای جایگزین و سناریوهای تحلیلی استفاده گردد تا دقت و شفافیت گزارش حفظ شود.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.