برای آنکه یک اثر ادبی، نمایشی یا هنری بهعنوان دارایی نامشهود شناسایی و ارزشگذاری شود، باید شرایط معینی در زمینههای فنی، حقوقی و اقتصادی را احراز کند. این شرایط و معیارها اساس ثبت و تحلیل رسمی اثر در چارچوب استانداردهای حسابداری و ارزشگذاری است. اگر هر کدام از این معیارها بهصورت ناقص یا ضعیف احراز شود، ارزشگذاری و ثبت اینگونه داراییها میتواند با محدودیتهای اساسی مواجه شود که در گزارشها نیز باید منعکس گردد.
وجود اثر نهایی و قابل شناسایی
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند 8: اثر باید بهصورت کامل تولید و قابل ارائه باشد. برای مثال، نسخه نهایی یک کتاب چاپشده، فیلمنامۀ تکمیلشده و آماده برای اجرا، طراحی هنری یا گرافیکی نهاییشده، فایل صوتی یا تصویری کامل یک اثر هنری یا نمایشی یا تصویر کامل یک نقاشی. پیشنویسها یا آثار ناقص که هنوز به مرحلۀ نهایی نرسیدهاند و ممکن است تغییرات عمده داشته باشند، برای ثبت بهعنوان دارایی نامشهود واجد شرایط نیستند.
قابلیت تفکیکپذیری یا انتقال مستقل
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند 10-الف: اثر باید قابلیت واگذاری، لیسانس، فروش یا انتقال مستقل از سایر داراییها یا فعالیتهای شرکت را داشته باشد. برای مثال، اثری که حقوق انتشار آن قابل واگذاری به ناشر دیگری باشد یا بتوان از آن مجوز بهرهبرداری داد. این شرط حتی در صورت عدم اجرای عملیاتی انتقال نیز، بهتنهایی کفایت میکند و مانعی برای شناسایی اثر بهعنوان دارایی نامشهود وجود ندارد.
کنترل حقوقی بهرهبرداری توسط شرکت
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند 17: شرکت باید اثبات کند که از طریق مدارک رسمی مانند گواهی ثبت کپیرایت، قراردادهای رسمی انتقال حقوق، یا توافقنامههای معتبر قانونی، اختیار انحصاری یا مشخصی برای بهرهبرداری از اثر را دارد. به عنوان مثال، حقوق کپیرایت اثر باید به صورت رسمی به نام شرکت ثبت شده باشد یا توافقنامهای برای انتقال بهرهبرداری انحصاری امضا شده باشد.
توانایی ایجاد منافع اقتصادی آتی
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند 13: اثر باید این قابلیت را داشته باشد که بتوان از طریق فروش، بهرهبرداری رسانهای، اعطای لیسانس یا استفاده در پروژههای تجاری، درآمد یا مزیت رقابتی قابل ملاحظهای ایجاد کند. به عنوان مثال، یک کتاب پرفروش یا یک فیلمنامه با ظرفیت جذب مخاطب بالا و سودآوری قابل توجه از این منظر معیار مناسبی محسوب میشوند.
قابلیت اندازهگیری بهای تمامشده بهطور اتکاپذیر
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند 12-ب: باید بتوان کلیه هزینههای مربوط به تولید یا خلق اثر را بهصورت مستند و دقیق برآورد کرد. هزینههایی مانند حقالتألیف، حقالزحمه نویسنده یا هنرمند، هزینه ویرایش، طراحی گرافیک، ضبط، یا اجرای نمایشی باید بهطور شفاف و قابل اتکا مستند شده باشند تا ثبت دارایی نامشهود معتبر باشد.
قابلیت شناسایی مستقل در ترکیب تجاری
مطابق استاندارد حسابداری ۱۷، بند 27: در جریان خرید یا ادغام کسبوکارها، اگر آثار ادبی، نمایشی یا هنری بهوضوح شناسایی شوند و بتوان آنها را از سرقفلی تفکیک نمود، باید بهعنوان دارایی نامشهود مستقل ثبت شوند، حتی اگر قبلاً در دفاتر شرکتها ثبت نشده باشند. برای مثال، اگر شرکتی خریداری شود که دارای کتابها یا فیلمهایی با ارزش اقتصادی مستقل باشد، این آثار به صورت جداگانه ثبت میشوند.
برای شناسایی آثار ادبی، نمایشی و هنری بهعنوان دارایی نامشهود کسبوکار، وجود نسخه نهایی اثر، کنترل قانونی حقوق بهرهبرداری، قابلیت تفکیکپذیری از سایر داراییها، ظرفیت ایجاد سودآوری یا مزیت رقابتی و داشتن اسناد کافی برای هزینهها الزامی است. اگر هر کدام از این معیارها کامل احراز نشوند، ارزشگذاری اثر تنها با تحلیل جایگزین و افشای دقیق محدودیتها امکانپذیر است.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.