فرایند ارزشگذاری الگوریتمها به عنوان داراییهای نامشهود، نیازمند ارائهٔ مستندات دقیق و جامعی است که وجود، مالکیت، عملکرد فنی و اثرات اقتصادی الگوریتم را بهوضوح اثبات کند. این مستندات باید شامل جنبههای فنی، حقوقی و اقتصادی باشند تا بهعنوان مبنای قابلاتکای تحلیل و محاسبۀ ارزش در گزارشهای رسمی ارزشگذاری مورد استفاده قرار گیرند.
مستندات فنی طراحی و پیادهسازی الگوریتم
مطابق استاندارد IVS 210، بند 7-70: ارزشگذاری صحیح و معتبر الگوریتمها مستلزم وجود مستندات دقیق فنی است که شامل کدهای منبع (Source Code)، مستندات طراحی، نمودارهای معماری نرمافزار، گزارشهای تست فنی و مستندات مربوط به بهینهسازی الگوریتم هستند. علاوه بر این، توصیفات مربوط به پارامترها، دادههای ورودی و خروجی، و عملکرد فنی الگوریتم باید بهطور مستند ارائه شود. بهعنوان مثال، کد منبع یک الگوریتم یادگیری ماشین به همراه مستندات پیادهسازی و نتایج تست آن میتواند عملکرد و کارایی آن را به روشنی تأیید کند.
اسناد اثبات مالکیت یا کنترل حقوقی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۷: اگر الگوریتم بهصورت رسمی ثبت اختراع نشده باشد، ارائه اسناد و قراردادهای مربوط به حقوق مالکیت فکری یا حقوق کنترل بهرهبرداری الزامی است. این اسناد میتوانند شامل قراردادهای استخدامی، توافقنامههای حفظ محرمانگی (NDA)، قراردادهای انتقال مالکیت فکری، سیاستهای داخلی و سایر اسناد معتبر باشند که نشاندهندهٔ کنترل انحصاری شرکت بر الگوریتم هستند. به عنوان نمونه، توافقنامه محرمانگی کارکنان یا قرارداد انتقال حقوق مالکیت الگوریتم به شرکت باید در گزارش ارزشگذاری ذکر شود.
گزارشهای عملکرد اقتصادی یا صرفهجویی ناشی از الگوریتم
مطابق استاندارد IVS 210، بند 11-60: گزارشهایی که تأثیر الگوریتم را در افزایش فروش، کاهش هزینهها یا بهبود فرآیند تصمیمگیری کمی میکنند، بهعنوان مستندات اصلی برای ارزشگذاری به روش درآمدی استفاده میشوند. این گزارشها باید مبتنی بر دادههای واقعی، تحلیلهای اقتصادی یا صورتهای مالی شرکت باشند. مثلاً، مستندات مبنی بر افزایش فروش ناشی از پیادهسازی الگوریتم بازاریابی هوشمند در یک شرکت تجارت الکترونیک به عنوان یک سند کلیدی در ارزشگذاری بهشمار میرود.
قراردادهای لیسانس، فروش یا انتقال الگوریتم
مطابق استاندارد IVS 210، بند 19-60: در مواردی که الگوریتم در گذشته به اشخاص ثالث واگذار یا تحت قرارداد لیسانس مورد بهرهبرداری قرار گرفته باشد، این قراردادها و اسناد مرتبط با آن باید در گزارش ارزشگذاری بهعنوان مبنای مقایسهای برای تعیین نرخ امتیاز یا ارزیابی بازارپذیری و قابلیت تجاریسازی الگوریتم ارائه شود. مثلاً قرارداد فروش یا لیسانس الگوریتم به یک شرکت دیگر در صنعت، شواهد مهمی برای اعتبار ارزشگذاری الگوریتم محسوب میشود.
برآورد هزینه توسعه و نگهداری الگوریتم
مطابق استاندارد IVS 210، بند 5-70: تهیهٔ گزارشهای دقیق از هزینههای صرفشده برای طراحی، توسعه، تحلیل، کدنویسی، تست و بهینهسازی الگوریتم الزامی است. این گزارشها باید مستند و مبتنی بر دادههای مالی معتبر شرکت باشند و در رویکرد بهای جایگزینی برای ارزشگذاری مورد استفاده قرار گیرند. به عنوان نمونه، اسناد مربوط به دستمزد برنامهنویسان، هزینههای آزمایش و تست و هزینههای بهروزرسانی الگوریتم میتواند مبنای دقیقی برای محاسبه ارزش جایگزینی الگوریتم باشد.
گزارشهای فنی یا صنعتی از نهادهای ثالث
مطابق استاندارد IVS 102، بند 4-20: در مواردی که دادههای مالی مستقیم برای ارزشگذاری الگوریتمها در دسترس نباشد یا محدود باشد، استفاده از گزارشهای کارشناسی مستقل، گزارشهای صنعتی و تحلیلهای رقابتی الزامی است. این گزارشها شامل ارزیابی امنیتی، دقت و اثربخشی الگوریتم، جایگاه رقابتی آن در بازار و ارزیابیهای مستقل از عملکرد آن است. به عنوان مثال، یک گزارش تخصصی از نهاد ثالث دربارهٔ اثربخشی و جایگاه الگوریتم در صنعت مالی، میتواند اتکاپذیری گزارش ارزشگذاری را بهشدت افزایش دهد.
تهیهٔ مستندات کامل، دقیق و مستدل برای ارزشگذاری الگوریتمها نهتنها دقت محاسباتی و حرفهای گزارش را تضمین میکند، بلکه اعتبار حقوقی و اعتماد ذینفعان را نیز بهبود میبخشد. در صورت فقدان یا محدودیت در دسترسی به برخی از مستندات، ارزشگذار باید از منابع جایگزین مناسب استفاده کرده و محدودیتها و ابهامات موجود را به صورت شفاف و مستند افشا نماید. همکاری نزدیک و مستمر تیمهای تخصصی فنی، حقوقی و مالی در این مرحله ضروری بوده و کیفیت گزارش ارزشگذاری را به نحو قابلتوجهی ارتقاء میدهد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.