فرآیندها یکی از داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری هستند که نقش بسیار مهمی در توسعه کسبوکار، بهبود بهرهوری، کاهش هزینهها و ارتقای کیفیت محصولات و خدمات دارند. ارزشگذاری دقیق و استاندارد فرآیندها میتواند به شرکتها کمک کند تا به درستی ارزش اقتصادی این داراییها را در صورتهای مالی منعکس کنند و در معاملات تجاری و حقوقی، تصمیمات سرمایهگذاری و یا انتقال حقوق مالکانه، از اطلاعات صحیح و دقیقی برخوردار شوند. انتخاب بهترین رویکرد و روش برای ارزشگذاری فرآیندها به نوع و ماهیت فرآیند، اطلاعات موجود و هدف از انجام ارزشگذاری بستگی دارد.
طبقهبندی فرآیندها در گروه داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری
مطابق استاندارد بینالمللی IVS 210، بند 20-3: فرآیندها در استانداردهای بینالمللی ارزشگذاری (IVS) به عنوان بخشی از گروه «داراییهای نامشهود مرتبط با فناوری» طبقهبندی میشوند. این دسته شامل فناوریهای ثبتشده یا ثبتنشده، دستورالعملها و فرمولهای تولید، طراحیهای صنعتی، نرمافزارهای کاربردی، الگوریتمها و پایگاههای داده است. فرآیندها به عنوان داراییهای دانشی و تخصصی میتوانند ثبت اختراع شده یا به صورت محرمانه درون سازمان نگهداری شوند.
رویکرد درآمد و ارزشگذاری فرآیندها به روش سود مازاد
مطابق استاندارد بینالمللی IVS 210، بند 60-5: روش سود مازاد (Excess Earnings Method) یکی از متداولترین و دقیقترین روشها برای ارزشگذاری فرآیندهایی است که مستقیماً در ایجاد جریانهای نقدی یا افزایش سودآوری واحد تجاری نقش دارند. در این روش، ابتدا سود یا جریان نقدی منتسب به فرآیند بهصورت دقیق تفکیک و تعیین میشود. سپس بازده متعارف سایر داراییهای عملیاتی (داراییهای فیزیکی و سایر داراییهای نامشهود) از آن کسر میشود. با محاسبه ارزش فعلی سود مازاد با نرخ تنزیل مناسب، ارزش اقتصادی فرآیند تعیین میگردد.
رویکرد درآمد و ارزشگذاری فرآیندها به روش صرف حق امتیاز
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-19: اگر فرآیند موردنظر قابلیت واگذاری یا اعطای حق امتیاز (لیسانس) را داشته باشد، روش صرف حق امتیاز (Relief from Royalty Method) میتواند به عنوان یک روش کاربردی و مناسب استفاده شود. در این روش، نرخ حق امتیاز فرضی بر اساس معاملات مشابه موجود در صنعت، دادههای بازار و قراردادهای مجوزدهی مشابه استخراج میشود. این نرخ بهصورت درصدی از درآمد یا فروش محصولات مرتبط محاسبه شده و سپس ارزش فعلی آن به عنوان ارزش منصفانه فرآیند تعیین میگردد.
رویکرد بها و ارزشگذاری فرآیندها به روش بهای جایگزینی
مطابق استاندارد IVS 210، بند 70-5: در مواردی که فرآیند موردنظر جریان نقدی مستقیم قابل تفکیک نداشته باشد یا نقش آن بهطور غیرمستقیم در ارزشآفرینی کسبوکار باشد، از روش بهای جایگزینی (Replacement Cost Method) استفاده میشود. در این روش، هزینههای موردنیاز برای توسعه مجدد یا ایجاد فرآیند مشابه (شامل هزینه تحقیقوتوسعه، طراحی، آزمایشها، مستندسازی فنی، ثبت و کنترل کیفیت) برآورد میشود. سپس تعدیلاتی بابت نابابی اقتصادی، فیزیکی یا کارکردی فرآیند انجام شده و ارزش نهایی بهعنوان ارزش منصفانه فرآیند ارائه میشود.
روش گرینفیلد برای ارزشگذاری فرآیندهای کلیدی
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-31: روش گرینفیلد (Greenfield Method) روشی کاربردی برای ارزشگذاری فرآیندهایی است که هستهٔ اصلی ایجاد ارزش اقتصادی و مزیت رقابتی در یک مدل کسبوکار هستند. در این رویکرد، فرض بر این است که فرآیند مورد نظر تنها دارایی موجود در یک سناریوی فرضی (Greenfield Scenario) است و سایر داراییها شامل داراییهای فیزیکی، نیروی انسانی، سرمایه در گردش و سایر اجزا باید از ابتدا خریداری یا ایجاد شوند. سپس جریان نقدی مرتبط با فرآیند در این شرایط فرضی بهصورت دقیق تخمین زده شده و ارزش فعلی آن تعیین میگردد.
انتخاب رویکرد و روش مناسب برای ارزشگذاری فرآیندها بستگی به نقش عملیاتی فرآیند، قابلیت تفکیک جریان نقدی، وجود دادههای مالی و بازار، شرایط مالکیت و هدف ارزشگذاری دارد. فرآیندهای کلیدی که دارای اثر مستقیم مالی و رقابتی هستند، معمولاً با رویکرد درآمدی (روش سود مازاد یا صرف حق امتیاز) ارزشگذاری میشوند. در مقابل، فرآیندهایی که جریان نقدی مستقیم قابل تفکیک ندارند یا غیرمستقیم ارزشآفرین هستند، اغلب با رویکرد بها (بهای جایگزینی) ارزشگذاری میشوند.
مستندسازی دقیق نقش و اثر مالی فرآیندها، بهرهگیری از دادههای قابل استناد بازار، تعامل با تیمهای فنی و حقوقی، و انجام تحلیلهای حساسیت یا سناریوهای جایگزین، از جمله عوامل کلیدی در افزایش اعتبار و صحت ارزشگذاری فرآیندها بهعنوان داراییهای نامشهود هستند.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.