اسرار تجاری و دانش فنی بهخصوص در صنایع پیشرفته، فناوری اطلاعات، صنایع دارویی و تولیدات صنعتی نقش بسیار تعیینکنندهای دارند و از جمله باارزشترین داراییهای نامشهود هر کسبوکاری بهشمار میروند. با توجه به اهمیت این نوع داراییها، انتخاب رویکردها و روشهای مناسب برای ارزشگذاری آنها به عواملی نظیر نوع استفاده، قابلیت حفاظت قانونی و عملی، و میزان تأثیر بر جریانهای نقدی شرکت بستگی دارد. شناسایی و بهکارگیری استانداردهای ارزشگذاری برای این داراییها میتواند در تصمیمگیریهای کلان کسبوکار، گزارشگری مالی و جذب سرمایه بسیار مؤثر باشد.
طبقهبندی اسرار تجاری در گروه داراییهای مبتنی بر فناوری
مطابق استاندارد IVS 210، بند 20-3: اسرار تجاری و دانش فنی بهطور معمول جزو داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری طبقهبندی میشوند. این طبقه از داراییها شامل دانش فنی تخصصی، فرمولهای شیمیایی، دستور ساخت محصولات، فرآیندهای تولید، الگوریتمها و طرحهای فنی است. همچنین سامانههای اطلاعاتی و نرمافزارهای خاصی که ارزش اقتصادی متمایزی را ایجاد میکنند نیز در این دسته جای میگیرند. شناسایی دقیق و کامل این طبقهبندی در تعیین روش صحیح ارزشگذاری بسیار اهمیت دارد.
رویکرد درآمدی و ارزشگذاری به روش سود مازاد (Excess Earnings Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-5: در صورتی که یک دانش فنی یا راز تجاری بتواند مستقیماً جریان نقدی ایجاد کند یا مزیت رقابتی قابلتوجهی به کسبوکار ببخشد، استفاده از روش سود مازاد توصیه میشود. در این روش، ابتدا کل جریان درآمدی مربوط به کسبوکار شناسایی میشود، سپس سهم هر دارایی دیگر (مثل تجهیزات و برندها) از سود تفکیک میشود. آنگاه سود خالصی که بهطور خاص به دانش فنی یا راز تجاری منتسب است، با نرخ تنزیل مناسب به ارزش فعلی تبدیل میگردد. به این ترتیب ارزش دقیق این داراییهای نامشهود بهصورت اقتصادی محاسبه و ارائه میشود.
رویکرد درآمدی و ارزشگذاری به روش صرف امتیاز (Relief from Royalty Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 60-19: این روش در صورتی کاربرد دارد که دانش فنی یا اسرار تجاری قابلیت صدور لیسانس یا واگذاری امتیاز استفاده به اشخاص ثالث را داشته باشند. در این حالت ارزش دارایی از طریق محاسبه صرفهجویی در هزینههایی تعیین میشود که شرکت در صورت نداشتن این داراییها باید به دیگران پرداخت کند. نرخ امتیاز فرضی که در این روش استفاده میشود، باید کاملاً مستند، معتبر و متناسب با بازار و صنعت مربوطه باشد تا برآورد ارزش به درستی انجام پذیرد.
رویکرد بهای جایگزینی (Replacement Cost Method)
مطابق استاندارد IVS 210، بند 70-5: در صورتی که رویکرد درآمدی امکانپذیر نباشد یا اطلاعات قابل اتکایی از جریان نقدی ناشی از اسرار تجاری در دسترس نباشد، روش بهای جایگزینی مناسبترین گزینه است. در این روش هزینههای موردنیاز برای توسعه مجدد آن دانش فنی یا راز تجاری محاسبه میشود. این هزینهها شامل هزینه تحقیق و توسعه، تستهای فنی، مستندسازی دانش تخصصی، آموزش کارکنان و کسب مجوزهای فنی میباشد. لازم است این هزینهها بابت نابابی یا افت عملکردی (Functional Obsolescence) تعدیل شوند تا ارزش فعلی دارایی به شکل دقیق و اتکاپذیر تعیین گردد.
ارزشگذاری بهعنوان بخشی از بسته فناوری یا دارایی ترکیبی
مطابق استاندارد IVS 210، بند 20-4: در شرایطی که دانش فنی یا اسرار تجاری بهطور مستقل قابل تفکیک یا واگذاری نباشند و بخشی از یک دارایی ترکیبی یا بسته فناوری باشند (مانند تجهیزات خاص، حق امتیاز، برند و سایر داراییهای نامشهود)، باید ارزش آنها بهصورت ترکیبی تعیین شود. در این صورت از رویکردهایی استفاده میشود که تمام اجزای دارایی ترکیبی به شکل یکپارچه در نظر گرفته شود و ارزش آنها بهصورت مجموع کل داراییها برآورد گردد. در چنین مواردی، شفافیت و ارائه دلایل منطقی برای ارزشگذاری ترکیبی در گزارش ارزشگذاری الزامی است.
برای انتخاب بهترین رویکرد و روش ارزشگذاری اسرار تجاری و دانش فنی، توجه به معیارهایی نظیر امکان بهرهبرداری مستقل از دارایی، ارتباط آن با جریان نقدی مشخص و قابل پیشبینی، قابلیت لیسانسدهی و استخراج نرخ امتیاز متعارف، و همچنین هزینه توسعه مجدد ضروری است. برای اسرار تجاری یا دانش فنی که فاقد جریان مالی مستند یا سابقۀ صدور مجوز باشند، معمولاً روش بهای جایگزینی گزینه کاربردیتری است.
همچنین در گزارش ارزشگذاری باید هرگونه محدودیت موجود در دسترسی به اطلاعات، نحوه حفاظت از داراییها و سایر مستندات و مدارک مورد استفاده در ارزشگذاری به صورت شفاف و واضح افشا گردد. در شرایط ابهام یا کمبود اطلاعات، استفاده از تحلیل حساسیت و سناریوهای جایگزین نیز توصیه میشود تا گزارش ارزشگذاری از صحت و دقت کافی برخوردار باشد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.