الگوریتمها در اقتصاد امروز، بهویژه در محصولات هوشمند، سیستمهای تصمیمیار، تحلیل داده و کاربردهای پیشرفته فناوری، بهعنوان یکی از مهمترین داراییهای نامشهود شناخته میشوند. درک دقیق و روشن از تعریف استاندارد الگوریتمها بر اساس دستورالعملها و استانداردهای رسمی ارزشگذاری از جمله IVS و استانداردهای حسابداری، پیشنیاز انتخاب روشهای صحیح ارزشگذاری و تهیه گزارشهای معتبر مالی و حقوقی محسوب میشود.
طبقهبندی الگوریتمها بهعنوان داراییهای مبتنی بر فناوری
مطابق استاندارد بینالمللی ارزشگذاری IVS 210، بند 20-3: الگوریتمها بهعنوان یکی از مصادیق اصلی داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری طبقهبندی میشوند. این طبقه از داراییها شامل انواع نرمافزارها، پایگاههای داده، فرمولها، دستورالعملهای اجرایی، فرآیندها، سیستمهای اطلاعاتی و سایر داراییهای فناورانه است که میتوانند بهصورت رسمی ثبتشده یا بدون ثبت رسمی و حقوقی باشند. برای نمونه، الگوریتمهایی که در حوزه فناوریهای مالی (فینتک) یا هوش مصنوعی به کار گرفته میشوند، از این دسته داراییها محسوب میشوند و میتوانند ارزشگذاری شوند.
ماهیت غیرپولی و غیرعینی الگوریتمها
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 5: الگوریتمها، مانند سایر داراییهای نامشهود، ماهیتی غیرپولی و غیرعینی دارند؛ یعنی قابل لمس یا مشاهده مستقیم نیستند و عموماً در قالب مستندات فنی، برنامههای کامپیوتری یا فرمولها موجود هستند. با این حال، در صورتی که این الگوریتمها قابلیت شناسایی دقیق، کنترل مؤثر و ایجاد منافع اقتصادی آتی مشخص داشته باشند، میتوانند در صورتهای مالی شرکت بهعنوان دارایی نامشهود شناسایی شده و مورد ارزشگذاری رسمی قرار گیرند.
شرایط شناسایی مستقل الگوریتم یا ناشی از حقوق قانونی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 10: الگوریتمها زمانی بهعنوان دارایی نامشهود قابلشناسایی هستند که یکی از دو شرط زیر را داشته باشند:
- اول، قابلیت تفکیک و انتقال مستقل بهصورت معامله (مانند فروش، اعطای حق استفاده یا لیسانس) را دارا باشند.
- دوم، حقوق مربوط به الگوریتم از طریق قراردادهای حقوقی معتبر یا قانونی به شرکت تعلق گرفته باشد.
برای مثال، الگوریتمهایی که توسط حقوق مالکیت معنوی (حق اختراع) یا قرارداد رسمی محافظت شدهاند، بهراحتی میتوانند به عنوان دارایی نامشهود در گزارشها درج شوند.
الزام ایجاد منافع اقتصادی آتی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند 13: الگوریتمها زمانی بهعنوان دارایی نامشهود قابلثبت هستند که منافع اقتصادی مشخصی را در آینده برای شرکت ایجاد کنند. این منافع میتواند شامل افزایش درآمد فروش، کاهش قابلتوجه هزینهها، بهینهسازی فرایندهای عملیاتی، مزیت رقابتی پایدار یا تسهیل تصمیمگیریهای مدیریتی باشد. مثلاً یک الگوریتم هوش مصنوعی در حوزه تحلیل دادهها که بهبود فروش قابلتوجهی را ایجاد کند، بهوضوح منافع اقتصادی آتی را تأمین کرده و قابلیت شناسایی بهعنوان دارایی نامشهود را دارد.
مصادیق روشن و صریح الگوریتمها در استانداردهای رسمی
مطابق پیوست شماره ۱ استاندارد حسابداری شماره ۱۷: الگوریتمها در استانداردهای رسمی، بهطور مشخص و صریح ذیل دسته «داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری» طبقهبندی شدهاند. این طبقه شامل نرمافزارهای رایانهای، پایگاههای داده، دستورالعملها و فرمولهای ثبتشده یا ثبتنشده میشود. بنابراین، الگوریتمها با وجود ساختار مستند فنی و نقش واضح در فرایندهای کسبوکار و ایجاد مزیت اقتصادی، میتوانند مورد شناسایی رسمی قرار گرفته و در فرآیندهای مالی و حقوقی به صورت مستند و دقیق ارزشگذاری شوند.
الگوریتمها طبق تعریف استاندارد، مجموعهای از دستورالعملها، قواعد منطقی و عملیاتی مشخص هستند که برای پردازش دادهها، تحلیل اطلاعات یا تصمیمگیریهای هوشمند به کار میروند. این داراییها هنگامی قابلیت ارزشگذاری و شناسایی رسمی دارند که واجد شرایط تفکیکپذیری، کنترل انحصاری توسط شرکت، منافع اقتصادی آتی و مستندات حقوقی معتبر باشند. در فرایند ارزشگذاری الگوریتمها، رعایت دقیق این تعاریف و شرایط الزامی است تا گزارشهای ارزشگذاری معتبر، شفاف و مورد پذیرش حقوقی و مالی باشند.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.