اسرار تجاری و دانش فنی (Know-how)، جزء کلیدیترین و ارزشمندترین داراییهای نامشهود فناورانه در شرکتها بهشمار میآیند. این نوع داراییها بهدلیل ایجاد مزیت رقابتی پنهان و دشوار بودن انتقال و تقلید آنها، اهمیتی استراتژیک برای کسبوکارها دارند. بهمنظور ارزشگذاری دقیق و استاندارد، تعریف شفاف و کاملی از این نوع داراییها ضروری است تا بتوان آنها را بهدرستی شناسایی، طبقهبندی و ارزشگذاری کرد.
طبقهبندی در گروه داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری
مطابق استاندارد IVS 210، بند 20-3: اسرار تجاری (Trade Secrets) و دانش فنی (Know-how) در دستهٔ داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری قرار میگیرند. این طبقه شامل دانش عملی، فناوریها، فرآیندهای تولیدی اختصاصی، دستورالعملهای ساخت محصولات، فرمولهای محرمانه، الگوریتمها و سایر اطلاعات فنی غیرعمومی میشود که شرکت از آنها بهصورت محرمانه محافظت میکند. برای مثال، فرمول محرمانه نوشابه یا الگوریتم اختصاصی یک اپلیکیشن میتوانند جزء اسرار تجاری محسوب شوند.
ماهیت غیرپولی و غیرعینی داراییها
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۵: این نوع داراییها ماهیت غیرپولی و غیرعینی دارند و شکل فیزیکی ندارند. اسرار تجاری و دانش فنی ممکن است بهصورت مستند، دیجیتال یا صرفاً در ذهن کارکنان متخصص حفظ و نگهداری شوند. با این وجود، این داراییها در صورتی که قابلیت شناسایی مستقل و ایجاد منافع اقتصادی در آینده را داشته باشند، بهعنوان دارایی نامشهود شناسایی میشوند. مثلاً روش خاصی برای تولید یک محصول میتواند فقط در ذهن متخصصان شرکت ثبت باشد ولی بهدلیل مزیت رقابتی که ایجاد میکند، بهعنوان دارایی نامشهود شناخته میشود.
شرط قابلیت تفکیکپذیری یا برخورداری از حقوق قراردادی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۰: اسرار تجاری و دانش فنی زمانی بهعنوان یک دارایی نامشهود مستقل شناخته میشوند که قابلیت تفکیکپذیری، انتقال یا فروش مستقل را داشته باشند یا از حقوق قراردادی و توافقات قانونی مانند قراردادهای محرمانگی (NDA)، قراردادهای عدم افشا یا توافقات کاری خاص برخوردار باشند. برای مثال، دانش فنی یا فناوریهایی که تحت قرارداد لیسانس در اختیار دیگران قرار میگیرند، قابلیت شناسایی جداگانه دارند و بهعنوان دارایی مستقل طبقهبندی میشوند.
توانایی ایجاد منافع اقتصادی آتی
مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷، بند ۱۳: یکی از شروط مهم برای شناسایی اسرار تجاری و دانش فنی بهعنوان دارایی نامشهود، قابلیت ایجاد منافع اقتصادی آتی برای شرکت است. این داراییها میتوانند از طریق ایجاد صرفهجویی در هزینهها، افزایش بهرهوری تولید، بهبود کیفیت محصولات، توسعه محصولات نوآورانه، کاهش هزینههای تحقیق و توسعه، یا حفاظت از مزیت رقابتی، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم برای شرکتها منافع مالی ایجاد کنند. مثلاً فرمول محرمانهای که به کاهش چشمگیر هزینههای تولید منجر میشود، در این گروه قرار میگیرد.
نمونههای بارز اسرار تجاری در فهرست داراییهای فناورانه
مطابق پیوست ۱ استاندارد حسابداری شماره ۱۷: اسرار تجاری و دانش فنی در میان مصادیق روشن داراییهای نامشهود مبتنی بر فناوری ذکر شدهاند. این داراییها شامل مواردی همچون دستور ساخت، فرمولهای اختصاصی، الگوریتمها، اطلاعات فنی غیرثبتشده و روشهای خاص تولیدی یا عملیاتی هستند. بهعنوان نمونه میتوان به فرمول اختصاصی تولید دارو یا تکنولوژیهای محرمانهای که تحت ثبت اختراع قرار نگرفتهاند اما همچنان ارزش اقتصادی قابل توجهی دارند، اشاره کرد.
اسرار تجاری و دانش فنی شامل هرگونه اطلاعات و دانش فنی، عملیاتی یا تجربی محرمانهای میشوند که به دلیل ایجاد ارزش اقتصادی و رقابتی توسط شرکتها با اتخاذ تدابیر معقول محافظت میشوند. این داراییها تنها در صورتی بهعنوان دارایی نامشهود مستقل قابل شناسایی و ارزشگذاریاند که بتوان وجود آنها را اثبات و منافع اقتصادی آنها را مشخص کرد. بنابراین، برای تحقق این مهم باید مستندات کافی فنی، حقوقی و اقتصادی فراهم و در گزارش ارزشگذاری بهصورت شفاف ارائه گردد.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.