قراردادهای عدم رقابت، ابزارهایی متداول برای جلوگیری از ورود مجدد کارکنان سابق، شرکای تجاری یا حتی فروشندگان یک کسبوکار به بازار رقابتی پس از قطع همکاری به شمار میروند. چنین قراردادهایی معمولاً در جهت حفاظت از منافع اقتصادی آتی واحد تجاری تدوین میشوند و به همین دلیل، به عنوان نوعی از داراییهای نامشهود مبتنی بر قرارداد به شمار میآیند. درک صحیح ویژگیها و ابعاد گوناگون این نوع قراردادها، برای ارزشگذاری داراییهای نامشهود و برآورد ارزش منصفانه آنها امری ضروری است.
قرارداد عدم رقابت بهعنوان دارایی نامشهود مبتنی بر قرارداد
مطابق استاندارد 210 ارزشگذاری (دارایی نامشهود)، بند 3-20 و 3-2: قراردادهای عدم رقابت در طبقۀ داراییهای نامشهود مرتبط با قرارداد (Contract-related Intangible Assets) جای میگیرند که ناشی از توافقات رسمی بوده و دارای منافع اقتصادی آتی قابل شناسایی هستند. این قراردادها معمولاً از نوع حقوق قراردادی هستند که مانع از رقابت فرد یا واحد تجاری در بازار مشخصی میشوند و منفعتی اقتصادی را برای دارنده ایجاد میکنند. برای مثال، قراردادی که مانع فعالیت تجاری یک کارمند کلیدی در زمینۀ مشابه فعالیت کارفرمای سابق میشود، یک دارایی نامشهود قراردادی محسوب میشود.
ویژگی قابل تفکیک و انتقالپذیر بودن در شرایط خاص
مطابق استاندارد 210 ارزشگذاری (دارایی نامشهود)، بند 7-20: در ارزشگذاری قراردادهای عدم رقابت، باید توجه داشت که بسیاری از این قراردادها قابلیت انتقال و خرید و فروش مستقل ندارند، ولی همچنان به عنوان یک دارایی قابل شناسایی مطرح میشوند؛ مشروط بر اینکه منافع اقتصادی آتی آن تحت کنترل دارنده باشد. در واقع، اگر یک کسبوکار در جریان یک ترکیب تجاری یا انتقال مالکیت واگذار شود، این قراردادها نیز معمولاً به همراه کسبوکار به مالک جدید منتقل میگردند و در این صورت ارزش اقتصادی آنها قابل شناسایی است.
مصادیق قراردادهای مبتنی بر عدم رقابت
مطابق استاندارد 210 ارزشگذاری (دارایی نامشهود)، بند 3-2 و بندهای دستهبندی داراییها: قراردادهای عدم رقابت، انواع گوناگونی دارند و ممکن است شامل ممنوعیت اشتغال مجدد کارکنان کلیدی یا مدیران ارشد در یک حوزۀ رقابتی خاص یا منطقه جغرافیایی مشخص باشند. برای مثال، کارمندی که از یک شرکت تولیدی جدا میشود، ممکن است ملزم باشد تا برای مدتی معیّن در شرکت رقیب مشابهی استخدام نشود تا منافع اقتصادی و اطلاعات تخصصی شرکت پیشین حفظ شود. این نوع قراردادها میتوانند از نظر زمانی (مانند دو ساله، پنج ساله) یا مکانی (یک کشور خاص یا منطقه جغرافیایی) محدود باشند.
اثر اقتصادی قابل اندازهگیری قرارداد عدم رقابت
مطابق استاندارد 210 ارزشگذاری (دارایی نامشهود)، بند 25-60 و 26-60: برای اندازهگیری ارزش اقتصادی قراردادهای عدم رقابت معمولاً از رویکرد درآمدی استفاده میشود. در این روش، تفاوت سودآوری کسبوکار در دو سناریوی «وجود قرارداد عدم رقابت» و «عدم وجود آن» مقایسه میشود. به این ترتیب، ارزش اقتصادی قرارداد به عنوان تفاوت سود آتی پیشبینی شده در شرایط انحصار نسبی ناشی از قرارداد، با شرایط رقابت کامل، برآورد میگردد. استفاده از رویکرد مقایسهای نیز در شرایطی که بازار اطلاعات کافی در اختیار داشته باشد، میتواند به عنوان یک روش مکمل در برآورد ارزش این قراردادها مورد توجه قرار گیرد.
قرارداد عدم رقابت در چارچوب استانداردهای ارزشگذاری داراییهای نامشهود بهعنوان یک دارایی نامشهود قراردادی تعریف میشود که منافع اقتصادی قابل پیشبینی دارد و در صورتهای مالی قابل شناسایی و اندازهگیری است. این داراییها میتوانند بر ارزش کل کسبوکار تأثیر قابلتوجهی داشته باشند و به همین دلیل، ارزیابی دقیق و صحیح آنها ضروری است.
برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزشگذاری داراییهای نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.
همچنین میتوانید مقاله راهنمای جامع ارزشگذاری داراییهای نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزشگذرای این نوع داراییها آشنا شوید.
برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزشگذاری و مشاوره سرمایهگذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.