ارزش‌گذاری قراردادهای مشتریان: رویکردها، روش‌ها و استانداردهای بین‌المللی

قراردادهای مشتریان (Customer Contracts) از جمله دارایی‌های نامشهود بسیار مهم در طبقه دارایی‌های «مرتبط با مشتری» (Customer-related Intangible Assets) هستند که در ترکیب‌های تجاری به‌طور مستقل شناسایی و ارزش‌گذاری می‌شوند. استانداردهای حسابداری و ارزش‌گذاری بین‌المللی (IVS 210) برای شناسایی و تعیین ارزش منصفانه این دارایی‌ها، رویکردها و روش‌های مشخصی را تعریف و ارائه کرده‌اند. انتخاب رویکرد مناسب برای ارزش‌گذاری قراردادهای مشتریان به ماهیت قرارداد (بلندمدت، تکرارشونده یا مقطعی)، دسترسی به اطلاعات و هدف از ارزش‌گذاری بستگی دارد.

در ادامه، رویکردها و روش‌های استاندارد بین‌المللی ارزش‌گذاری قراردادهای مشتریان به‌طور کامل تشریح می‌شود.

رویکرد درآمدی: روش سود مازاد  (Excess Earnings Method)

مطابق استاندارد بین‌المللی ارزش‌گذاری IVS 210 بند 60-6: روش سود مازاد یکی از رایج‌ترین روش‌ها برای ارزش‌گذاری قراردادهای مشتریان است؛ خصوصاً زمانی که این قراردادها بلندمدت یا تکرارپذیر باشند. در این روش ابتدا جریان‌های نقدی مرتبط با هر قرارداد مشتری به دقت برآورد می‌شود، سپس بازده منصفانه دارایی‌های کمکی (Contributory Assets) از آن کسر می‌شود. سود مازاد باقی‌مانده، با استفاده از نرخ تنزیل مناسب، به ارزش فعلی تبدیل می‌شود. این روش دقیق‌ترین و متداول‌ترین روش برای قراردادهای بلندمدت و مستمر است.

رویکرد درآمدی: روش صرف سود  (With and Without Method)

مطابق استاندارد بین‌المللی ارزش‌گذاری IVS 210 بند 60-22: این روش از طریق مقایسه دو سناریو، یکی شامل وجود قرارداد مشتری و دیگری بدون آن انجام می‌شود. در هر دو سناریو جریان‌های نقدی آینده برآورد و به ارزش فعلی تبدیل می‌شوند. تفاوت ارزش فعلی این دو سناریو، ارزش منصفانه قرارداد مشتریان را مشخص می‌کند. این روش در مواردی کاربرد دارد که بتوان اثر مشخص و قابل‌اندازه‌گیری قرارداد مشتری را به صورت مجزا بررسی کرد.

رویکرد درآمدی: روش رهایی از حق امتیاز  (Relief from Royalty Method)

مطابق استاندارد بین‌المللی ارزش‌گذاری IVS 210 بند 60-18: در شرایطی که قرارداد مشتری مبتنی بر بهره‌برداری از دارایی‌های نامشهود مشخصی مانند برند یا فناوری باشد، می‌توان ارزش قرارداد را از طریق صرفه‌جویی در پرداخت حق امتیاز محاسبه کرد. در این روش ابتدا نرخ حق امتیازی که در صورت عدم وجود قرارداد باید پرداخت می‌شد، محاسبه و سپس ارزش فعلی صرفه‌جویی ناشی از عدم پرداخت حق امتیاز به‌عنوان ارزش منصفانه قرارداد محاسبه می‌گردد.

برآورد ارزش منصفانه قرارداد در ترکیب تجاری (Fair Value Measurement in Business Combinations)

مطابق استاندارد حسابداری شماره ۱۷ (بندهای 28-31) و IVS 210 بند 10-20: در هنگام ترکیب‌های تجاری و خرید شرکت‌ها، ارزش منصفانه قراردادهای مشتریان باید بر مبنای شرایط بازار و مفروضات طرفین آگاه و مایل به معامله تعیین شود. این ارزیابی با مقایسه شرایط قراردادی (نرخ قیمت یا نرخ خدمات) و شرایط موجود در بازار انجام می‌شود. تفاوت نرخ قرارداد با نرخ بازار ممکن است منجر به شناسایی سود یا زیان در زمان خرید گردد و باید به طور دقیق محاسبه و مستند شود.

تحلیل ارزش نامطلوب یا سودمند قرارداد  (Onerous or Beneficial Contract Analysis)

مطابق استاندارد بین‌المللی ارزش‌گذاری IVS 210 بند 60-19: در برخی موارد، قرارداد مشتری ممکن است شرایطی غیرمتعارف نسبت به بازار داشته باشد (مانند نرخ‌های تخفیف بالا، شرایط زمانی غیرمعمول یا دوره اجرای طولانی‌تر از عرف بازار). در چنین حالتی ارزش قرارداد ممکن است نامطلوب (منفی) یا سودمند (مثبت) تلقی شود و باید در ترکیب تجاری به صورت جداگانه شناسایی و اثر آن بر ارزش نهایی مشخص شود.

رویکرد بازار: استفاده از معاملات مقایسه‌پذیر  (Market Approach – Comparable Transactions)

مطابق استاندارد بین‌المللی ارزش‌گذاری IVS 210 بند 50-1: در صورتی که نمونه‌هایی از معاملات مشابه قرارداد مشتریان در بازار موجود باشد، می‌توان از ضرایب بازار (Market Multiples) برای ارزش‌گذاری استفاده کرد. این ضرایب ممکن است شامل ارزش هر واحد قرارداد یا نسبت ارزش به درآمد سالانه (Revenue Multiples) باشد. این روش زمانی قابل‌استفاده است که اطلاعات معتبر و قابل مقایسه از بازار فعال در دسترس باشد.

‌‌

روش سود مازاد و روش صرف سود از دقیق‌ترین و رایج‌ترین روش‌ها برای ارزش‌گذاری قراردادهای مشتریان هستند. با این حال، انتخاب روش مناسب باید بر اساس نوع قرارداد (بلندمدت، تکراری، مقطعی)، دسترسی به اطلاعات و هدف ارزش‌گذاری صورت گیرد. در صورت نبود اطلاعات کافی و قابل اتکا، استفاده از تحلیل حساسیت (Sensitivity Analysis)، منابع اطلاعاتی جایگزین و داده‌های صنعت به‌طور شفاف و مستند الزامی است. در تمام موارد، مفروضات استفاده‌شده، محدودیت‌های دسترسی به اطلاعات و اثر بالقوه آن‌ها بر نتیجه ارزش‌گذاری، باید به‌طور کامل و شفاف در گزارش ارزش‌گذاری افشا شوند.

‌‌‌

برای دریافت خدمات تخصصی در حوزه ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهود، از صفحه اختصاصی این خدمت در رتیبا بازدید نمایید.

همچنین می‌توانید مقاله راهنمای جامع ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهود را مطالعه نموده و با مبانی و استانداردهای ارزش‌گذرای این نوع دارایی‌ها آشنا شوید.

برای مشاهده سایر خدمات رتیبا در زمینه ارزیابی، ارزش‌گذاری و مشاوره سرمایه‌گذاری نیز، به صفحه اصلی وبسایت رتیبا مراجعه نمایید.